کنشگران / عالمان دینی

متن خلاصه هوش مصنوعی

نامه‌ای به ناصرالدین شاه قاجار درباره مفاسد ناشی از مداخلات خارجی در امور داخلی کشور و پیامدهای آن بر دین، دولت و ملت. در این نامه، به قراردادهای بانک، تنباکو، توتون و راه‌آهن اشاره شده و آنها را منافی با قرآن و نوامیس الهی، موهن استقلال دولت و مخل نظام مملکت دانسته است. واقعه شیراز، قتل مسلمانان و هتک حرمت بقعه احمد بن موسی (ع) و تبعید سیدعلی‌اکبر فال اسیری به عنوان نمونه‌ای از نتایج این مداخلات ذکر شده است. در پایان، از شاه درخواست شده است که با اتفاق کلمه ملت، این مفاسد را اصلاح کرده و سیدعلی‌اکبر فال اسیری را از تبعید بازگرداند تا موجب دعای خیر علما و رعایا شود.

متن کامل گزارش

بسم‌الله الرحمن الرحیم. به توسط حضرت اسعد امجد والا نایب‌السلطنه – دامَ اقباله العالی - به شرف عرض حضور اعلیحضرت اقدس شاهنشاهی – خَلَّدَ اللهُ تَعالی مُلکَه[۲] - می‌رساند: اگرچه دعاگو[۳] تاکنون به محض دعاگویی اکتفا نموده، تصدّی[۴] استدعایی از حضور انور نکرده، ولی نظر به تواصُل[۵] اخبار به وقوع وقایعی چند که توانی[۶] از عَرض[۷] مفاسد آنها خلاف رعایت حقوقِ دین و دولت است، عرضه می‌دارد که: اجازه مداخله اتباع خارجه در امور داخله مملکت و مخالّطه[۸] و تَوَدُّد[۹] آنها با مسلمین و اجرای عمل بانک[۱۰] و تنباکو و تُتُن[۱۱] و راه‌آهن[۱۲] و غیرها، از جهاتی چند مُنافی صریح قرآن مجید و نَوامیس الهیه و موهِن[۱۳] استقلال دولت و مُخلَّ نظام مملکت و موجب پریشانی عموم رعیت است؛ چنانچه واقعه شیراز[۱۴] و قتل و جَرْح جماعتی از مسلمانان در جِما[۱۵] ی حضرت احمد بن موسی - علیه‌السلام - و هتک آن بقعه مبارکه و تبعید جناب شریعتمدار حاجی سیدعلی‌اکبر[۱۶] - سلّمهُ اللهُ تَعالی - به وضعی ناشایسته، نمونه [ای] از نتایج این امور است. البته مفاسد این امور از عَرض حضور اقدس نگذشته والاً از فَرط اهتمام خاطر همایون در ترقّیات ملّت و دولت، رضای[۱۷] به اجرای این امور مُترقِّب و مأمول[۱۸] نبوده و دعاگو هیچ در مقام دولت خواهی هم رضا نمی‌دهد که بعد از استمرار نعمت خداوند جَلَّت عَظَمَتُهُ، بر اعلیحضرت شهریاری، عَزَّ نَصْرُهُ به قوّتِ شوکت و دوام سلطنت، این امور که مفاسد آنها در اَعصار لاحِقه[۱] دامنگیر دین و دولت و رعیت است، دراین عهد همایون جاری شده، نام نیک چندین ساله دولت خدای نخواسته به خلاف، مذکور شود. رّجاء واثِق[۲] از مراحم ملوکانه، این‌که اگر اولیای دولت قاهره[۳]، در این امور ترخیص[۴] فرموده‌اند، به اتفاق کلمه ملّت، متعذّر[۵] شده این مفاسد را به اَحسن وجه تدارک[۶]، و جناب معظم[۷] راکه اکنون پناهنده ناحیه مقدسه‌اند به تلافی این وَهْن[۸]، مورد عواطف خسروانه فرمایند تا سبب مزید دعاگویی کافّه[۹] علما و رعایا گردد. الامر الاقدس الاعلی مطاع. **پاورقی‌ها:** [۱] اعصار لاحقه: زمان‌های آینده [۲] خداوند تعالی حکومت او را جاوید گرداند. [۳] منظور، خود میرزا است. [۴] مبادرت کردن به امری [۵] به هم پیوستگی، پیاپی رسیدن [۶] سستی کردن، کوتاهی کردن [۷] آشکارکردن، نشان دادن [۸] معاشرت کردن [۹] اظهار دوستی کردن [۱۰] اشاره به امتیاز بانک شاهنشاهی است. [۱۱] منظور قرارداد رژی یا تنباکو است که در رجب ۱۳۰۷ ق / مارس ۱۸۹۰ میان دولت ایران و کمپانی انگلیسی رژی منعقد شد. به موجب آن، حق خرید و فروش نوتون و تنباکوی کشور به مدت پنجاه سال - در مقابل پرداخت ۱۵,۰۰۰ لیره انگلیسی در سال - به این کمپانی داده شد. [۱۲] اشاره به قرارداد رویتر است. [۱۳] موجب وهن [۱۴] اشاره به قیام مردم شیراز علیه انعقاد قرارداد رژی است. [۱۵] حَرَم [۱۶] منظور، سیدعلی‌اکبر فال اسیری است. [۱۷] راضی، خشنود [۱۸] مترقب و مأمول: مورد انتظار [۱] پیوسته باد دولت بلند او. [۲] رجاء واثق: امید استوار [۳] نیرومند [۴] اجازه دادن [۵] عذرآورنده، بهانه آورنده [۶] اصلاح کردن [۷] منظور سیدعلی‌اکبر فال اسیری است. [۸] توهین [۹] عموم

اطلاعات تکمیلی

زمان وقوع: 1270
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی

کنشگران و ذینفعان

مخاطب کنش: ناصر الدین شاه قاجار
حاکم زمان: ناصر الدین شاه قاجار

منبع

مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)