کنشگران / عالمان دینی
متن خلاصه هوش مصنوعی
این متن به مشروعیت سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و وجوب اطاعت از اوامر او میپردازد. در ابتدا، سلطنت شاه را از فرایض شرعی و شخصی او دانسته و تصدی مناصب حکومتی و اخذ وجوهات را حلال و طیب میشمارد. سپس، دلیل این مشروعیت را حفظ دین، نظام شرع، امنیت مرزها، امر به معروف و نهی از منکر، اقامه حدود و نشر عدل و احسان میداند که تنها از عهده شاه برمیآید. در ادامه، بیان میکند که تعدیات و مظالم برخی کارگزاران، منافی وجوب و شرعیت اصل سلطنت نیست و آن را به اعمال برخی فرماندهان در صدر اسلام تشبیه میکند. در پایان، تأکید میکند که پاداشهای الهی منوط به نیت قربت و بندگی است و از شاه انتظار میرود که جز بندگی خدا منظوری نداشته باشد. همچنین، از علما و فقها دعوت میکند تا در صورت اعتراض به این مسئله، دلایل علمی خود را ارائه دهند تا امور بر مردم آسان شود.
متن کامل گزارش
سلطنت و پادشاهی اعلیحضرت همایون، ناصرالدین شاهی – ابّدَاللَّهُ سُبحانَه ایّامَهُ و اعوامَهُ [۱] بر آن حضرت که شاخص شخص ظلَّ الهی و ظلَّ شاخصِ سبحانی است، از فرایضِ عینیّه و مفروضات [۲] شخصیّة شرعیّه آن وجودِ اقدسِ همایون است و بدین وجه، دولت و سلطنتِ اعلیحضرت، مفروضه شرعیّه خواهد بود و تصدّی وزارات و امارات و ایالات، جملگی و جِبایتِ خراج [۳] و اَخذٍ وجوهات، حلال و طیّب خواهد بود إن شاء اللّه سُبحانَه.
و دلیل بر این مطلب به نحوِ اجمالِ بلا اطناب و اِملال [۴]، آنکه از ضروریاتِ عقلیّه و مسلّماتِ احکام شرعیّه است درکلّ فِرَقِ اسلام، وجوبٍ حفظِ بیضه دین و نظام شرع و آیین و محافظتِ ثغور و رفع و دفع شرور و امر به معروف و نهی از منکر و اقامتِ حدود و احکام و ملازمتِ بِرّ [۵] و تقوا و نشر عدل و احسان و دفع جور و عدوان، بر هرکس به قدر وُسع و طاقت و مُکنّت و مکانتِ خود و تمکین و تمکّنِ احدی از اهل زمان، مشخص نیست جز از اعلیحضرتِ همایون ظِلُ اللّهی، اَبَّدَ اللّه سُلطانَه و تأییده و امداده.
پس بر آن حضرت، ارتکاب امرِ سلطنت و اشتغالِ شغلِ دولت شرعاً از فرایضِ مقرّره است و مُتفرَّع [۶] شود بر آن،کلَّ متفرّعاتِ شرعیّه. فامّا تعدّیات و مظالم واقعه و صَوادر [۷]ِ صادره از عُمّالِ اَعمال [۸] و غیرهم آن، خود منافِی وجوب و شرعیّت و تعیینِ فرض بر اعلیحضرت نخواهد بود؛ بلاشبهه، مانند آنچه از صوادرِ وارده از امرای جُیُوش و جُنودِ [۹] اسلام و غیر هم در عهدِ رسالت و ولایت کبری و غیر ذلک، چنان که از خالد بن ولید و ابوموسی اشعری و زیادِ ابن ابیه و اشباههم صادر میشد.
و مقصودِ ما، وجوب و شرعیّت اصل پادشاهی و سلطنتِ اعلیحضرت ظلّ اللّهی است و هر چه از مقدمات و ضروریات آن باشد از وضع و اخذِ خَراج و نصب عُمّال و جمع جُنود و امرا و افعالِ سیاسات و اَعمالِ دفاتر و وزارات و وضع حساب و آشباه ذلک [۱۰].
فامّا آنچه خارج از عنوان آن شود به تعدّی و جور، پس حکم آن حکم دیگر است و منافی وجوب و شرعیّتِ اصل نباشد ولی تَرتَّبٍ اَجر و مَثوبات [۱۱]ِ الهیّه -جلّ و علا -موقوف و مبتنی بر نیّتِ قربت و بندگی الهی است، مانند سایر فرایض الهیّه از عبادات و معاملات و غیر ذلک که إنّما الاعمالُ بالنّیاتِ [۱۲].
و إن شاءَ الله تعالی سبحانه از اعلیحضرت اقدس شاهنشاهی - خَلَّدَّاللَّهُ مُلکَهُ - جز بندگی و اطاعتِ حضرتِ سبحانی - جلّ جلاله - منظوری نیست، چنان که از آثار و افعالِ خسروی با کافه علمای شرع و رؤسای دین و ضعفای عباد در آفاق و انفس، بر انفس و آفاق روشن و هویداست. والحمدُ للّه علی ذلک.
و هرگاه احدی از علما و فقها را بر دلیل مزبور مناقشه و اعتراضی است به حسب قواعدِ علمیّه، اظهار و اعلان فرموده تا نظر و مطالعه شود. مخفی نماند که بر مسأله مزبوره و حکم مسطور، بسی اُمور بر کافه برایا [۱۳] و رعایا از تابعینِ دینِ مبین و شیعه اهل بیتِ طاهرین - صلوات اللّه و سلامه علیهم اجمعین - سهل و آسان شود. ان شاء اللّه تعالی و الحمد لله علی ذلک.
**پاورقیها:**
[۱] خداوند سبحان، روزها و سالهایش را ابدی گرداند.
[۲] واجبات
[۳] جبایت خراج: باج و خراج گرفتن
[۴] بلا اطناب و املال: بدون پرگویی و آزرده کردن
[۵] نیکی
[۶] برگرفته
[۷] جمع صادر: (اعمال) ناشی شده
[۸] عمال اعمال: کارگزاران حکومتی
[۹] جمع جیش و جند: لشکرها
[۱۰] اشباه ذلک: شبیههای آن
[۱۱] پاداشها
[۱۲] همانا اعمال آدمیان به نیاتشان بستگی دارد.
[۱۳] جمع بریّه: آفریدگان
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1263
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: بیانیه عمومی
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ناصر الدین شاه قاجار, عامه مردم, علما
حاکم زمان: ناصر الدین شاه قاجار
منبع
مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه(جلد ۱ تا ۹)
محمدحسن رجبی (دوانی)
