ما دوست داریم که نویسندگان روزنامه‌های فارسی با افکار توانا و صفای خاطری که دارا هستند، اندیشه‌های ما را تقویت‌کرده و با تدابیر عاقلانه خود فارسی‌زبانان را مخصوصاً به وحدت اسلامی و زنده کردن رابطه ملیتی که بین مسلمانان است، دعوت کنند و از همه بیشتر در اتفاق ایرانی‌ها و افغانی‌ها و مردم آنها کوشش و مجاهده نمایند؛ زیرا اینها دو طایفه هستند که از یک نژاد می‌باشند و اصل هر دو فارسی قدیم است و چیزی که بر ارتباط آنها افزوده دیانت حقه اسلام است و جز یک اختلاف جزیی مذهبی‌که هیچ وقت نباید شَقّ عصای[۱] مسلمین و از هم گسیختگی تاروپود وحدت اسلامی بشود، بین آنها هیچ نوع اختلاف دیگری وجود ندارد و این هم نزد کسانی که دارای عقل سلیم هستند قابل توجه نیست و هیچگاه اختلاف جزئی نباید سبب اختلاف‌کلی و ناپسندی بشود. تصور می‌کنم بر شما هیچ پوشیده نباشد که بهترین وقتِ اتحاد و اتفاق با افغانی‌ها همین حالاست و حالا باید بر ضد دشمنان، هم‌عهد شده و کاملاً متحد و متفق شوید تا بتوانید از اتفاق و اتحاد، قلعه محکمی بنا نموده و درکَنَف[۲] آن بیاسایید و بدین‌وسیله دشمن نتواند پا به کشور شما بگذارد. خیال می‌کنم شما فراموش نکرده‌اید که کار استیلاء دشمن بر هندوستان به سبب اختلاف شما با افغانی‌ها تمام شد! آیا نمی‌دانید که هر فرد مسلمانی در هند چشم به طرف «پنجاب» دوخته و منتظر است که چه وقت شما با افغانی‌ها متحد شده برای نجات او بروید؟ حالا زمان پیمانِ اتحاد بستن است. حالا موقع دست به دست هم دادن است؛ زیرا که از خاور و باختر، دشمنان، شهرهای شما را احاطه کرده‌اند و هر فردی از افراد آنها، شب و روز شمشیر خود را تیز می‌کند و تیر خود را به چلّه کمان می‌گذارد و دنبال فرصت می‌گردد که بر سر شما و شهرهای شما شبیخون زند. پس حالا اگر کوچکترین فرصتی را از دست بدهید، مشکل است در وقت دیگر بتوانید آن را به چنگ آورید. «مسئله مصر» دشمن را دچار اضطراب شدیدی کرده[۳]؛ با اینکه از حیث قوای جنگی، مصری‌ها ضعیف و ناتوان هستند، همین اضطراب دشمن را وادار نموده که دولت‌های اسلامی را در ورطه اختلاف بیندازد و از واکنش آن به نفع خود استفاده کند. از این جهت مهمترین فضل فضلاء و دانشمندان ایران فعلاً اینست‌که به نوشتن مقالات و کُتُبی بپردازند که حاوی بیان فواید اتفاق و اتحاد بین ایرانی‌ها و افغانی‌ها باشد و مخصوصاً اگر علمای اعلام و مجتهدین کیرام به نوشتن این مطالب مشغول شوند نتیجه کامل گرفته خواهد شد؛ زیرا که عالّم انسانی، عالم اندیشه و سخن است و اگر اندیشه نیک به وسیله گفتار نیک درکتب و رسائل و جراید منتشر شود در تهذیب اخلاق، صفای خاطر و اصلاح معاش و معاد بشر فواید بسیاری دارد. آخرکدام فرق بین افغانی‌ها و برادران ایرانی آنهاست؟ مگر نه اینست که همه ایمان به وحدانیت خدا و نبوت پیغمبر اسلام دارند؟ همان‌طوری که ایرانی‌ها و افغانی‌ها بر سر مسئله مذهب در دین اسلام با یکدیگر اختلاف دارند همین‌طور آلمانی‌ها هم در خصوص دین مسیح با هم اختلاف داشتند؛ ولی از وقتی که فهمیدند این اختلافِ جزی، موجب ناتوانی و تزلزل وحدت سیاسی آنها شده و دولت‌های همسایه از این قسمت استفاده کرده‌اند و دست به جانب آنها دراز نموده‌اند، فوراً اختلاف مذهبی را یک سو نهاده و به ایجاد وحدت ملی و حفظ مصالح عمومی کشورکوشیدند و اینک عظمت و اقتدار دیرینه خود را دوباره به دست آورده و سرنوشت سیاست اروپا را آنها تعیین می‌کنند. **پاورقی‌ها:** [۱] شقّ عصا: شکستن عصا، کنایه از ایجاد اختلاف است. [۲] سایه، حمایت، پناه [۳] اشاره به قیام مردم مصر در سال ۱۸۸۲ است که بر ضد دخالت انگلستان در امور آن کشور صورت گرفت.