بارالها گفته تو است: «وَ الَّذینَ جاهَدوا فینا لَنَهدینَهم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللّه لَمَعَ المُحسنینَ»[۱] و گفت تو محض حق است. از آنجا که دعوت من و اجابت این نفوس زکیّه، خالصاً مخلصاً لِوَجهِکَ الکریم بود مرا به موجب گفته حق خودت به سبیل هدایت راهنمایی فرمودی. آقایان! مدینه فاضله انسانی و صراط مستقیم سعادت بشری، قرآن مجید است. گرامی دستور مقدسی که نتیجه شرافت کل ادیان حقه عالم و برهان قاطع خاتمیت مطلقه دین اسلام الی یوم القیمة و ضامن سعادت دارَیْن و فوز نَشأتَین[۲] است، آه، آه، چسان از فرط غفلت مهجور شده؛ گرامی دستور مقدسی که مختصر شراره از قَبّسات[۳] انوار مُضیئه[۴]اش عالَم قدیم و دنیای جدید را به آن حَضارت[۵] و به این تمدن رسانیده. آه، آه، چه سان فوائد امروزه آن از فرط جهل و غفلت منحصر در امور ذیل شده است: تلاوت بالای قبور شب‌های جمعه، مشغولیت صائمین[۶]، زباله مساجد، کفاره گناه، بازیچه مکتب، چشم زخم، نظرقربانی، قَسَم دروغ، مایه گدایی، زینت قنداق، سینه بند عروس، بازوبند نانوا، گردن بند بچه‌ها، حمایل مسافرین، سلاح جن‌زده‌ها، زینت چراغانی، نمایش طاق نصرت، مقدمه انتقال اسباب، حِرز[۷] پهلوانان، مال التجارة روسیه و هند، سرمایه کتابفروش‌ها. آه، و اسفا! یک سوره والعصر فقط سه آیه بیش نیست؛ اساس نهضت یک دسته اصحاب صُفّه[۸] گردید که از فیض مقدّس همین مختصر سوره میمون، شرک‌زار بتخانه مکه را قبل از هجرت، بُستان وحدت و یزدانخانه بَطحاء[۱] نمودند. آه، یا لَهفّا![۲] این کتاب مقدس آسمانی، این گرامی تصنیف حضرت سبحانی، این مایه کلّ السعادات انسانی، از دیوان سعدی و حافظ و مثنوی و ابن فارض[۳] امروز کمتر محل اعتنا و مورد اهتمام است. در هر مجمعی که یکی از منسوجات شعریّه خوانده شود نفس‌ها از ته‌کشیده، چشم‌ها، گوش‌ها، دهن‌ها برای او باز مانده، تا چه اندازه مواعظ و معانی عرشی و فرشی از او استفاده کنند. بر عکس قرآن‌که هرگز در هیچ جا با قیل و قال و فکر و کار کسی مزاحم نخواهد بود. ای و حَقَّکَ سُبحانَکَ اللّهمّ أَنتَ القائِلٌ و قَولَکَ حقٌّ: «نَسُوا اللَّه فَاَنْسیَهُم أَنفُسَهُم»[۴]: (تو را فراموش کردیم تو هم آئینه قلوب ما را از انعکاس توفیق و حقایق ذکر مقدست محروم نمودی). سُبحانَک اللّهمَ اَنتَ القائِلُ و قَولَّکَ حَقٌّ: «اِنَّ اللّه لا یُغَیِّرُ ما بِقَوم حتّی یُغَیِّروا ما بِاَنفُسِهِم»[۵]: وجه نفوس خودمان را از اطاعت مقدست برگرداندیم تو هم سعادت و شرافت ما را به ذلت و نکبت تبدیل فرمودی. **پاورقی‌ها:** [۱] عنکبوت، ۶۹: کسانی که در راه ما مجاهدت کنند به راه‌های خویش هدایتشان می‌کنیم و خدا با نیکوکاران است. [۲] فوز نشأتین: رستگاری دنیا و آخرت [۳] جمِع قَبَس: شعله‌ها، پاره‌های آتش [۴] مونث مضیء: درخشان [۵] تمدن، شهرنشینی [۶] روزه داران [۷] بازوبند [۸] اصحاب صفّه: گروهی از یاران پیامبر اسلام(ص) - از مهاجران -که پس از هجرت به مدینه به سبب از دست دادن، یارها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود در قبایل، با پذیرش فقر و تنگدستی، به عبادت و تعلیم و تعلم و شرکت در جهاد روی آوردند. اینان که در مدینه در قسمت شمالی مسجد پیامبر(ص) در محلی مسقّف و بزرگ و خارج از مسجد، ولی متصل به آن به نام «صُفّه» (به معنای سکّو یا ایوان) زندگی می‌کردند، بتدریج به نام اصحاب صفه، اهل صفه و گاه اصحاب الظله شهرت یافتند و به اسوه‌هایی از پذیرش فقر و رها ساختن مظاهر دنیا برای روی آوری صِرف به آخرت تبدیل شدند. [۱] بطحاء: مسیل فراخی که در آن شن و سنگریزه باشد؛ مانند بستر رودخانه. یزدانخانه بطحاء: سرزمین توحید (مکه) [۲] یا لهفا: افسوس، دریغ [۳] ابن فارض (۵۷۶ - ۶۳۲ ق)، شاعر و صوفی نامدار مصری عرب که نزد مصریان احترام بسیار داشت. اشعار وی بسیار لطیف و فصیح است و گفته‌اند که اشعارش را در حال جذبه و بی‌خودی سروده است. [۴] حشر، ۱۹ [۵] رعد، ۱۱