پیروی احکام الهی که لازمه تدین است، هیچ احتیاجی به قواعد ملل و آداب دیگر ندارد. صاحب شریعت‌که چیزی را در امور زندگی فرونگذاشته چرا وضع فراموشخانه را از خاطر محو می‌فرمود؟ اگر مقصود، اخوت است که فرموده‌اند: «المومنونَ اِخوَةً». اگر غرض، جماعت و جمعیت است که خمس و زکات را مقرر داشته‌اند. اگر دفع ظلم و تعدی است که باید حدودات شرعی و تهدیدات اخروی را کافی بدانیم. اگر معنی اختیار و آزادی این است که تحت حکم دیگری نباشیم و خود بشخصه هر کاری بخواهیم بکنیم، این منافی اساس خداوندی است؛ چه امور دنیا مهمل و معطل خواهد ماند. اگر از اول خلقت، امتیازات برداشته و مرتفع می‌شد و همه مساوی بودند، هیچ‌کاری در دنیا پیشرفت نمی‌کرد. خلاصه آنکه آداب تعیّش و زندگی و نزدیکی به حقیقت و تحصّل ماحَصَل، هر دو نشأت را کلام مجید فرموده [...] پس در این صورت پیروی به قواعد و قوانین الهی نکردن و به عقاید دیگر تأسّی نمودن، کفر محض و محض کفر است [۱]. **پاورقی‌ها:** [۱] به احتمال فراوان، نگارنده این مطلب -که راپورت فراموشخانه نام دارد - حاج ملا علی کنی است، زیرا دو سال بعد در نامه‌ای که به ناصرالدین شاه می‌نویسد، به وی خاطرنشان می‌سازد: «گویا از خاطر مبارک نرفته باشد، حاصل گزارشات فراموشخانه و نتیجه محتمله بلکه مطمئنه آن را وقتی به خاکپای مبارک معروض داشتم...». از سوی دیگر این نامه هشدارآمیز باید از سوی فرد متنفذ و مدافع شریعتی باشد که شاه بدان ترتیب اثر داد و دستور انحلال فراموشخانه را صادر کرد. نکوهش ستم پادشاهان و ثمرات عدالت آنان ۲۲۷. اندیشه ترقی و حکومت قانون، ص ۷۳، ۷۴.