عجیب است وسوسه بعضی مردم در این قضیه [ولایت فقیه]، بلکه گویا اینان طعم فقه را نچشیده‌اند و از سخنان ائمه و رموز کلام آنها چیزی نفهمیده‌اند و در سخن ائمه که «من فقیه را حاکم، قاضی و جانشین خود قرار داده‌ام» و امثال این سخنان تأمل نکرده‌اند، که از این سخنان چنین بر می‌آید که قصد نظم بخشی به شیعیان در زمان غیبت در مسائل مبتلابهشان را داشتند.[۱] همانا فقیه حجت امام بر مردم است همانطور که امام، حجت خدا بر مردم است؛ بلکه شاید ظاهر دلیل این باشد که حجیت فقیه بر اساس حجیت امام است.[۲] وقتی می‌گوییم فقیه می‌تواند حکم بدهد، این به معنای نافذ بودن حکمش است نه صرف حکم دادن بدون لزوم پذیرش یا به دلیل ظهور سخن امام (ع): «همانا من او را بر شما حاکم قرار دادم»، که مراد، ولایت عامه فقیه است؛ مانند اینکه اگر کسی را برای امری در جایی نصب می‌کنند ولایت عامه در جمیع اموری که در آن نصب شده را داراست؛ بلکه قول امام (ع): «آنها حجت من بر شما هستند و من حجت خدا هستم» ظهور شدیدتری دارد که فقیه در هر چیزی که من حجت خدا هستم وی هم حجت است. حتی روایتی که گفته‌اند: «فقیه، جانشین من بر شماست»، ظهور بیشتری دارد؛ زیرا به ضرورت معلوم است که مراد از جانشین در عرف، کسی است که جمیع ولایات به وی واگذار شده است.[۳] واجب است بر مؤمنان کمک کردن و تمکین به ولی فقیه تا وقتی که او از حق، تعدی و تجاوز نکرده باشد که اگر از حق تجاوز کند، نه او مجاز است به قیام به این قضیه، و نه کسی مجاز به کمک به اوست.[۴] گاهی تصدی ولایت بر جامعه واجب می‌شود، همانطور که اگر دفع منکر و امر به معروف جز به آن محقق نشود؛ که در این فرض واجب است قبول این ولایت، بلکه باید آن را طلب کرد و در مقدمات به دست آوردن آن تلاش نمود. تمام این مسئله به علت اطلاق ادله امر به معروف و نهی از منکر است که موجب وجوب مقدماتش (ولایت بر جامعه) می‌شود.[۵] برخلاف نصب در زمان غیبت -که همانا ایجاد و احداث ولایت برای فقیه است، همانطور که مقتضای حجیت فقیه بر مردم از جانب امام و حجیت امام از جانب خدا نیز همین است - بنابراین باید در نصب، قائل به تفصیل شویم بین اینکه نصب فقیه به معنای وکالت باشد -که در این صورت نمی‌تواند کسی را برای خود نایب قرار دهد مگر با اذن امام (موکل) - و بین اینکه نصب فقیه به معنای ولایت باشد -که در این فرض، نیابت گرفتن جایز است - همانطور که در نصب فقیه اینگونه است. اگر کسی ادعا کند که فقیه به معنای ولایت نصب نشده است، زیرا ولایت وی منافات با حکومت امام از جانب خداوند دارد و کس دیگری صلاحیت حکومت بر مردم را چه از باب ولایت و چه از باب وکالت ندارد و همانا جایز است وکیل قرار دادن فقیه در زمان غیبت چون ادله در معنای وکالت مطلقه ظهور دارد، در پاسخ باید گفت: این ادعا باطل است، زیرا ولایت در اساس به همین معناست، پس منافاتی نیست بین اینکه حکومت از آنِ امام باشد و بین اینکه ایشان حکومت را به دیگری تفویض کند، مثل ولایت پدر و جدّ بر فرزند که جایز است اثبات این ولایت برای دیگری به وسیله وصیّت.[۶] **پاورقی‌ها:** [۱] اندیشه‌های سیاسی صاحب جواهر، ص ۷۹؛ به نقل از: جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۳۹۷. [۲] همان، ص ۹۲؛ به نقل از: جواهرالکلام، ج ۴۰، ص ۴۹. [۳] همان، ص ۹۵: به نقل از: جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۳۹۴. [۴] همان، ص ۹۸؛ به نقل از: جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۳۹۰. [۵] همان، ص ۹۹، ۱۰۰؛ به نقل از: جواهر الکلام، ج ۲۱، ص ۳۸۱. [۶] همان، ص ۱۱۰ و ۱۱۱؛ به نقل از: جواهر الکلام، ج ۴۰، ص ۴۸.