بسم‌الله الرحمن الرحیم. فرزندا عزیزا مهربانا! یوم ۲۴ ع ۱ است. بحمدالله همگی سالم هستیم. مدتی است به خط خود چیزی به شما ننوشته‌ام. مختصر گرفتاری و کار به اندازه‌ای شد که فرصت خواندن کاغذ نیست، چه رسد به نوشتن. تمام ممالک ایران از تبریز و اصفهان و شیراز و رشت و ولایات خراب است. وضع مردم، مختلف و انجمن‌های حادثه مخرّب ملت و دولت اسلام، هیچ متوقع نبود. اگر تفصیل نوشته شود یک کتاب است. حضرات فاسدالعقیده از فرقه جدیده [۳] و از دهری [۴] و طبیعی [۵] وقت را مغتنم دانسته، در مقام تخریب اسلام و کندن ریشه روزنامه‌ها مثل: مَوقِفُ تَطایرکُتب قَیمةٍ. ما مِن جَریدةٍ إلا وَ فیها سَهمٌ عَلَی الاسلام والعُلماء. قُضِیَ الامرُ و مَضی [۶]. مردم مقدس، تازه ملتفت شدند که بد شد جناب مجتهد [۷] را از تبریز بیرون کردند، تفصیل‌نویسی از مقام برون است [۸]. اینقدرها را هم از زبان من نقل مکن. اللّه اللّه فی‌الاسلام و الدین [۹]. این اوقات مشغول نظامنامه اساسی هستند. در اینجا امر، ختم خواهد بود. چند روز است مجلس فوق‌العاده منعقد است. داعی هم می‌روم برای اصلاح و مشغولم. خدا کند متخرّجین [۱۰] مقصد خود را از پیش نبرند. یک کلمه در نظامنامه، «آزادی قلم» ذکر شد، این همه مفاسد روزنامه‌ها را به دنبال داشت، وای اگر آزادی در عقاید بود، چنانکه اصرار دارند. آتش به جان شمع فتد کاین بنا نهاد. این کلمات را غیر از حجة الاسلام آخوند [۱]، به احدی اظهار مکن. مجملاً امتناع بالاختیار شد و هو بناء فی‌الاختیار. قطعاً افسوس که نمی‌شود گفت چه رسد به نوشتن. ظَهَر الفَسادُ فی‌البرِّ والبَحرِ [۲]. **پاورقی‌ها:** [۱] ولایات [۲] انجمن‌های... ملت: جمعیت‌های سیاسی به وجود آمده تباه‌کننده دین [۳] فرقه جدیده: احتمالاً منظور مشروطه‌خواهان سکولار و لیبرال است. [۴] ملحد، کسی که وجود خدا را انکار کند. [۵] بی‌دین، کسی که حوادث جهان را منسوب به طبیعت بداند و قائل به نیروی مافوق طبیعت نباشد. [۶] موقف... مضی: مانند موقعیت پراکندگی نوشته‌های راست و درست. روزنامه‌ای نیست مگر اینکه در آن تیری به سوی اسلام و علما باشد. کاری انجام شد و گذشت. اشاره به آیه ۳، سوره بینه است. [۷] منظور حاج میرزا حسن مجتهد تبریزی عالم معروف و متنفذ آذربایجان است. [۸] تفصیل‌نویسی... است: مجال تفصیل مطلب نیست. [۹] الله... الدین: خدا را، خدا را، در (حفظ) اسلام و دین [۱۰] خارج شدگان (از دین و مذهب). منظور مشروطه‌خواهان سکولار و لیبرال است. [۱] منظور آخوند ملامحمدکاظم خراسانی است. [۲] روم، ۴۱: [به سبب اعمال مردم] فساد در خشکی و دریا آشکار شد. * تاریخ مشروطه ایران، ص ۲۹۳ - ۲۹۴.