ترقی و تنزل هر قوم به واسطه نیک و بد قانون و اندازه مساوات اجراء شرایع آنها است... از اینکه ملل خارجه و دول خارجه، هریک از قوانین اسلام را سرمشق خود قرار دادند و عمل کردند، بر رَقَبه [۲] مسلمینِ خواب، زنجیر تعبد انداختند و کار ملت و اوطان [۳] مسلمین را به جایی رساندندکه مساجد ممالک متصرفه را طویله و کاهدان اسب و اَستر قشونی کردند و مأمورین آنها عور و برهنه به حمام زنانه مسلمین داخل شدند..، ای حضار مسلمین! به غُیّاب [۴] مؤمنین برسانید که امروز به واسطه دزدان حرامزاده ایام گذشته، وضع خزانه دولت و نظام عسکری و جهالت ملت و بدرود صنعت که مرده مُسلم به کفن مصنوع فرنگ است و شربت احتضار آنها به شکر کار مردم پلید است و شریعت اسلام به جز اسمی از آن باقی نیست و احکامش به صورت الفاظ مدونه بجا است و معانی آن که به موقع اجرا نمی‌رسد باعث خونابه دل و صدمه آب و گِل علماء عظام گشته و با این وضع، خاک پاک و بقعه تابناک ایران، اسیر چنگال روس و دچار مِخلَب [۵] انگلیس خواهند شد. و به همین ملاحظة واضحه و محافظه واجبه، حضرات حجج اسلام و هُدات انام [۶] که همگی را معاصر و معاشر بوده‌ام در عتبات عالیات و نجف اشرف و مُدُن ایران، آخرین معالجه را در این دیدند که به منطوقه [۷] اَمرُهُم شوری بَینَهم و به مصداق وَ شاوِرهُم فِی‌الآَمر، دارالشورایی تأسیس نمایند که برای به موقع اجراء آمدن احکام و حدود شریعت مطهره، ترتیب اداره‌جات و وسایل دهند که حرّیت جوهریه و مساوات اولیه اسلامیه را فعلیت تامّه باشد و اسلام را از شرّ یأجوج و مأجوج فرنگ محافظت نمایند و به ترقیات شایسته و درجات بایسته برسانند، چنانچه در آغاز ظهور اسلام به صرافت ساده آن عمل کرده و رسیدند. پس تخلف کننده از دارالشورای مقدس طهران، حکم تخلف کننده از جیش اسامه [۱۰] و محارب با امام زمان دارد و مخالف عظمت شاهنشاه اسلام است و از امروز تا یوم القیامة هرگونه بدبختی و نکبت و هتک حرمت و معصیت به مسلمین برسد و مرتکب شوند، هر آینه به گردن‌کسی وارد است که یداً، لساناً، قدماً، مالا، شرفاً، نفساً با اساس مشروعه دارالشوری و مشروطه همراه نباشد؛ چه،که این آخرین جنبش اسلامیان است و هرگاه صدمه و تُلمه‌ای بر آن وارد آید، دیگر کار آن تمام است و دشمنان اسلام، شادکام، و مساجد منهدم، و ناموس مسلمین مهتوک خواهد شد. قُوموا عَن نَومِکم اَیّها الغافلون [۱]... چون حوزه انجمن اسلامی شیراز -که مرکب از کُفات [۲] علما و حُمات [۳] فضلا و اشراف و اعیان و تجار و هر طبقه است، برای حمایت بنای پناهگاه اسلامیان، یعنی دارالشوری، خلیف [۴] شده‌اند که از جان و مال مضایقه ننمایند و همین آیات موجبه از نَواصی و اقدام آنها خوانده می‌شود. پس بقای این گونه انجمن و این نمونه مجالس اسلامی (که مقدمه واجب است) نیز واجب است و مخالف و بدخواه آن را همان درکات مخالف دارالشوری، بهره و نصیب است... مراد از حرّیت منظورِ مشروطه‌خواهان، اباحهُ محرّمات و تغییر حدود اسلامیه نیست، بلکه حریت تامّه برای از صندوق و زندان متروک و از طاق نسیان بیرون آمدن احکام شریعت مطهره است به فضای اجراء مساوات درباره سید قرشی و غلام حبشی. و امنای دارالشوری، بالمرّه تغییر و تبدیلی در البیّنةُ عَلَی المدّعی والیمینُ عَلَی مَن اَنکَرَ [۵] نخواهند داد، بلکه موضوع تأسیس دارالشوری و بذل جهد آنها در اینست که قضایای احکام اسلام را به موقع اجراگذارند، عیناً که آسایش عباد و آرامش بلاد در آن منظور است و ثواب جزیل [۶] آخرت؛ مثلاً دزد را دست قطع کنند، نه اینکه دزدی را بکشند، دزدی را لخت کنند، دزدی را خلعت بدهند، دزدی را دست ببرند، دزدی را دست ببوسند، حریّت و مساوات در حقوق و عُقوق [۷] است. **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: عارجه [۲] گردن [۳] جمع وطن: سرزمین‌ها. در اصل: اوطانی [۴] غایبان [۵] چنگال [۶] هدات انام: رهبران مردم [۷] مؤنث منطوق: صریح کلام [۸] شوری، ۳۸: و کارشان بر پایه مشورت با یکدیگر است. [۹] آل عمران، ۱۵۹: [ای پیامبر] در کارها با ایشان مشورت‌کن. [۱۰] اسامة بن زید (؟ - ۵۴ ق)، از بزرگان صحابه: وی در مکه به دنیا آمد و در مدینه پیامبر اکرم (ص) او را قبل از سن بیست سالگی به فرماندهی سپاهی گماشت. بعد از رحلت پیامبر، اسامه عزلت گزید و بعد در ایام معاویه به دمشق رفت و باز به مدینه بازگشت. [۱] ای غافلان از خوابتان برخیزید. در اصل: الغافلین [۲] جمع کافی: مردان باکفایت [۳] جمع حامی [۴] هم‌پیمان [۵] دلیل و شاهد آوردن بر مدعی است و سوگند خوردن بر انکارکننده است. [۶] فراوان [۷] نافرمانی کردن