به عرض شریف عالی می‌رساند: ان‌شاءالله تعالی، همواره وجود مسعود آن محیی منیع[۱] اسم و رسم اسلام محفوظ از حوادث ایام و منظور نظر انور حضرت حجت‌الله امام زمان، علیه افضل التّحیة[۲] والسلام بوده باد. مرقومه مطاعه[۳] واصل، و مطالب مندرجه مفهوم‌گردید. نرسیدن خطابه، اسباب عجب است؛ اگرچه با این وضع حالیه، عجبی هم نیست. چون علی‌المذکور، مکاتیبی[۴] که به عنوان تهران و سرکار و دیگران بوده و منافی با آغراض بدخواهان ملت و دولت بوده، نگذاشته‌اند از قصر[۵] تجاوزکند. حتی، عریضه تجار بغداد در حسن سلوک جناب ممتحن‌السلطنه[۶]،کارپرداز، [که] استدعای بقاء او را نموده بودند، مدعی از قصر برگردانید. سهل است، عجالتاً از جانب خود، و ابلاغاً از حضرت شیخ‌الاعظم حجت‌الاسلام آقای حاجی[۷]، دامت برکاته، و دیگران عرض می‌کنیم: با نبودن پادشاه،ایّده و نَصّره، ورود و دخول در کار به هیچ وجه صلاح نیست؛ لیکن، باید حضور حضرت اقدس ولیعهد، خلّد دولته، به واسطه بی‌غرضی به عرض برسانید که: دشمن و دزد خانگی در مقام تخریب بیت‌الخلافه و دارالسلطنه[۸] شخص شما است؛ به قدری‌که بر اعلیحضرت همایونی اغفال نموده‌اند، از حضرت اقدس نشده است. فی‌الواقع، رفع و دفع این موانع در عهده آن حضرت است. مبادا، خدای نخواسته رفته رفته رشته امور، منفصم[۹] و دیگر چاره‌پذیر نیست. بر عساکر دعا[۱۰] این مطالب لازم است. استغاثه[۱۱] به درگاه حضرت پروردگار متعال و استعانه از حضرت امام عصر هم باید نمود. هرگاه تا ورود موکب همایون [از فرنگ]، امور بر وفق صلاح عامه رعیت اصلاح شد، فهوالمطلوب؛ و اگر خدای نخواسته، باز معایبی به هم رسید، آنچه لازمه اقدام است محض حفظ بیضه اسلام و نگاهداری مسلمین،که بزرگتر خدمتی است به دولت، قصور نمی‌شود. از نرسیدن مکاتیب هم دلتنگ نباشید؛ از مجعولات[۱] دیگران هم ملول نشوید. گفتم اجمال مطلب را برای بعضی اولیای دولت، خصوص جناب مشیرالسلطنه[۲]، در هفته قبل، با صورت جوابی که در هامش سؤال تجار نوشته شده بود، فرستادند. اللهمَ عَجِّل فَرَجَه و ایْدهُ و نَصِّرهُ نَصراً عَزیزاً. حرّره الجانی: محمدکاظم خراسانی، حرّره: عبدالله مازندرانی **پاورقی‌ها:** [۱] محیی منیع: زنده کننده بلندمرتبه، در اصل: محی و منیع [۲] در اصل: الصلوات [۳] مرقومه مطاعه: نوشته (نامه) اطاعت شده [۴] نوشته‌ها، نامه‌ها [۵] منظور، قصر شیرین است. [۶] میرزا کاظم خان ممتحن‌السلطنه (۱۲۷۰ ق-؟)، دولتمرد ایرانی، وی در تهران به دنیا آمد و در ۱۲۹۰ ق وارد وزارت خارجه شد. در ۱۲۹۷ ق معاون اداره عثمانی، در ۱۳۰۶ ق، کارگزار محمره (خرمشهر) و وزیر مختار ایران در اتریش و سفیر کبیر ایران در عثمانی، در ۱۳۲۱ ق سرکنسول ایران در بغداد و در ۱۳۲۶ ق سرکنسول ایران در تفلیس بود. او در ۱۳۱۰ ق به ممتحن‌السلطنه ملقب گردید. [۷] منظور حاج میرزا حسین خلیلی است. [۸] بیت الخلافه و دارالسلطنه: مرکز حکومت (پایتخت) [۹] از هم گسسته، در اصل: منقسم [۱۰] عساکر دعا: لشکریان دعا، دعاگویان [۱۱] دادخواهی [۱] اخبار ساختگی و دروغ [۲] میرزا احمدخان، ملقب به مشیرالسلطنه (۱۲۷۰-۱۳۲۹ ق)، از رجال معروف و صدراعظم ایران. وی در ۱۲۸۴ ق به سمت منشی باشی مظفرالدین میرزا ولیعهد منصوب و از مقربان دربار او شد و به مشیرالسلطنه ملقب گردید (۱۳۱۰ ق). از ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۳ حاکم گیلان بود و از ۱۳۲۵ ق به بعد به وزارت داخله و ریاست وزرا رسید. پس از فتح تهران (۱۳۲۷ ق) به سفارت عثمانی پناهنده شد و بعد با پرداخت شصت هزار تومان به دولت ایران، آزاد شد و گوشه‌نشین گردید. در ۱۳۲۹ ق ترور شد و به دنبال آن درگذشت. * واقعات اتفاقیه در روزگار، ج ۱، ص ۲۳-۲۴.