بیانات صریحه این شخص محترم ژاپونی متضمن یک نکته بسیار مهم و مشتمل بر یک مطلب بسیار نفیسی است که یک دنیا معنی داشته و دارای یک عالم اهمیت معنویه است و آن عبارت از مفاد کلمه موجودیت ملیه است که هر کسی که می‌خواهد در هر راهی قدم بزند باید به کمال دقت مراقب خود باشد و ذره‌ای از ملاحظه وجود خود غفلت نورزد و در سلوک هر رشته از رشته‌های ترقیات کونیه نهایت اهتمام در مواظبت خود معمول داشته و از جهات سِتّه[۱] وجود خود را بپاید و ملتفت این معنی بشود که دزدان تردست مغرب زمین، بعد از بردن مال و منال، یک روزی شرف ملت را به سرقت برده و موجودیت ملیه را هم در آخر از دست خواهند گرفت. جای هیچ شبهه و اشکالی نیست که امروزه وسیله تحصیل ترقیات مدنیه منحصر بر اشاعه علوم و صنایع جدیده بوده و هیچ کاری بدون نشر علوم و ترویج صنایع نافعه اروپاییان از پیش نخواهد رفت. علت‌العلل سعادت هر ملت و ماده‌المواد نجات و فوز و فلاح هر مملکت علم است و بس، ولی نباید در ضمن رفع احتیاجات علمی و صناعی و کسب مواد ترقیات مدنیه، بالمره از خود دست کشیده، عادات و اخلاق خودمان را مغلوب و مقهور عادات و اخلاق آنها نماییم و فرق مابین غَثّ[۲] و سَمین[۳] نگذاشته و خوب را از بد تمییز نداده، به مصدوقه «خَلَطوا عَمَلاً صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً»[۴] نوشداروی علم و صنعت را ممزوج به سموم مهلکه آداب مذمومه فرنگی‌ها نموده و هرچه از ناحیه آنها برسد دو دستی گرفته روی چشم بگذاریم و بدین وسیله هر روزی یک عادتی از عادات مرضیه ملیه متروک شده، دیر زمانی نخواهد گذشت که تمام اخلاق وطنی مبدل بر اخلاق فرنگیان و تمام آداب مملکتی منقلب بر آداب آنها گشته، نه از ملیت اسمی و نه از قومیت رسمی و نه از حیات تمدن اثری خواهد ماند. آن وقت وسایلی که از برای استدامه[۵] حیات خودمان اخذ نموده بودیم، باعث استعجال[۶] مدت گردیده، موجودیت ملیه خودمان را از دست داده و با پای خودمان از دایره وجود، رهسپار کتم[۷] عدم خواهیم شد و مسلّم است که محکم‌ترین اساس برای سد جلو این همه سیل‌های بنیان‌کن منحصر بر التزام بر قوانین متقنه دین حنیف اسلام و اجرای قواعد محکمه شریعت اسلامی است که اولین وسیله‌ای است برای حفظ موجودیت ملی و بهترین راهی است برای نگهداری شرف و ناموس مملکت. پس بر ما مسلمانان واجب و لازم است که علاج واقعه را پیش از وقوع کرده، در هر قدمی که در جاده ترقیات کونیه برمی‌داریم، نظر به اطراف و جوانب مسئله نموده، مطابقت با قانون شرع مبین را جداً ملاحظه بنماییم، و الا یک وقت می‌بینیم که آب از سر ما گذشته، تمام عزت و شرف و موجودیت ملیه ما بر باد رفته، مغلوب قوای قاهره اجانب گردیده‌ایم، «نعوذ بالله مِنّ الخُسران المُبین»[۸] **پاورقی‌ها:** [۱] شش‌گانه [۲] سخن سست و نادرست [۳] سخن استوار و عالی [۴] توبه، ۱۰۲: اعمال شایسته را با اعمال بد درآمیختند. [۵] همیشه بودن، تداوم یافتن [۶] شتاب کردن، پیشی گرفتن، شاید منظور از عبارت آن باشد که ممکن است ابزارها و فن‌آوری‌های نوین غربی، سبب دگرگونی هویت ملی شود. [۷] کذا فی‌الاصل. [۸] به خدا پناه می‌بریم از زیان آشکار.