بسمه تعالی اَلاکِرامُ بِالاِتمام حسن قطعی هر انسانی و وجدان طبیعی هر صاحب وجدانی شهادت می‌دهد که اگر انسان از روی ملاحظه، مصلحتی از مصالح - چه نوعی و چه شخصی - مقصدی را مورد توجه خاطر قرار داد و همت را مصروف در تحصیل آن نمود، باید خود را ذمه‌دار تکمیل اسباب طبیعیه آن بداند و اگر چنانچه تقصیری از آن برود، خلل در ارکان وی راه داده و به حکم طبیعت، مقصود از او فوت خواهد شد. پس، ای برادران وطنی و ای ملت غیور ایرانی! که در این مدت سه سال متحمل چه خسارت‌های مالی و جانی در راه استقلال وطن شدید و چه فداکاری‌های محیرالعقول که در صفحات تاریخ عالم به یادگار گذاشتید! وطن عزیز خود را که دستخوش خیالات خام اروپاییان و میدان پولتیک بازی همسایگان شده بود، به یک همت مردانه و جنبش غیورانه از گرداب فنا و اضمحلال به ساحل بقاء و استقلال باز آوردید و خود را نزد ملل حیه عالم به داوطلبی عزت قومی و شرف ملی معرفی نمودید، آیا علت‌العلل این مجاهدات و فدا کردن جان‌های جوانان رشید در راه آزادی از قید اسارت و استوار کردن ادارات دولتی را بر اساس حکم قانون مقدس مشروطیت، جز حفظ استقلال وطن عزیز و استخلاص از تجاوزات غیر مشروعه روس و انگلیس در حقوق ملیه شما بود؟ آیا جز غیرت دین و تعصب قومی، شما را وادار نمود به بذل این همه اموال و نفوس در کوتاه کردن دست اجانب از دراز شدن به ناموس وطن؟ آیا منظوری در چشم‌پوشی از هستی خود جز حیات ملی در نظر داشتید؟ پس، چرا با کمال اسف ملاحظه می‌شود که حس ملیت در شما کسب ضعف نموده و روح ترقی و استقلال‌خواهی در شما برودت حاصل کرده، در رسیدن به سر منزل مقصود، تکاهل و توانی از شما مشاهده می‌شود و در این راه باریک دچار پرتگاهی شده‌اید که به اندک تغافل و لحمه‌ای چشم بر هم گذاشتن، یکسره اختیار از دست شما بیرون رفته و به یک گودال عمیقی خواهید افتاد که نجات از او بعید تصور شود؟ آیا به این مریض خود - که تازه روح حیات در عروقش جریان یافته - هیچ سرکشی کرده‌اید و می‌دانید که استقرارش بسته به آن است که نظری در اصلاحات فوری او بنمایید؟ ای غیرتمندان ایرانی! مادر وطن شما خاطر پسرانش را به یک صدای ضعیف جانگذار به طرف خود جلب نمود و به یک ندای مستغیثانه می‌گوید: ای کسانی که حقوق وطن را می‌شناسید! همتی کنید و مرا از این آخرین ورطه هولناک خلاصی بخشید. ای باثروتان مملکت! آیا این ثروت و دارایی را به جز از برکت این آب و خاک حاصل نمودید؟ پس، اگر باز هم می‌خواهید بر ثروت شما افزوده شود، باید در اصلاح خرابی‌های مملکت بکوشید و از ثمراتی که از وی حاصل کرده‌اید، قدری صرف خودش کنید. ای اشخاصی که از محبت وطن دم می‌زنید و دوستی وطن را چنانچه سفارت کبرای الهیه به تصریح بیان نموده از ایمان می‌شمارید! حالت حاضره وطن بهترین موقعیت از برای امتحان اِنّ مَن یَدّعی بما لیسَ فیهِ، کَذَّبتَهُ شَواهِدُ الاِمتِحان. امروزه استقرار استقلال وطن در بازار خرید و فروش است، بیایید این متاع گرانبها را به یک قیمت بخس ابتیاع کنید و نگذارید دزدان اجانب از شما به سرقت بربایند. ای رجال با غیرت ایران! آیا شما از یک زن عثمانیه که در تعمیر اسطولات دولت متبوعه خود متجاوز از پانصد لیرا قیمت حلی و حلل و تزیینات زنانه خود را در وجه اعانه داده، کمتر هستید؟ آیا هنوز نفهمیده‌اید که خرابی‌های مملکت فوری‌التعمیر محتاج است به بذل مؤنه از داخله؟ امروزه منتهای آمال دولت روس و انگلیس همان است که نتیجه خیالات سال‌های دراز را که در کلمه‌های خود جای داده بودند و در مراقبات سیاسیه، با یکدیگر مطارحات پولتیکی داشتند به ریختن یک مبلغ وجه استقراضی به حلق دولت ایران به صورت فعلیت در آورند و به شرایط بر باد ده بر قوای اساسیه مملکت استیلا یابند و یک مرتبه استقلال ما را مضمحل نموده، ما را به صورت حالیه مصر و بخارا و مملکت متحابه هندوستان در آورند و مضار این استقراض میشوم امروزه به طوری حسی هر صاحب ادراکی شده که قابل هیچگونه مناقشه نیست و هر ذی‌شعوری مثل آفتاب می‌بیند که استقراض از دولتین امروزه با آن شرایط، یکسره وداع گفتن با استقلال ایران است، و وجهی که به دست آید با آن شرایط اضمحلال آور، سم مهلک‌الساعه ملیت ما شناخته می‌شود و دولتین هم ساعی‌اند که نگذارند ما دست استقراض را به طرف دولی که با ما طرف روابط سیاسیه نیستند، دراز کنیم و اگر فرضاً هم جلوگیری نکنند، دول سایره از روی عافیت‌بینی و ملاحظه پاره‌ای از جهات، مادامی که وزارتخانه‌های ما را در سلک ترتیب و انتظارات صحیحه و تنسیقات لازمه نبینند، به دادن وجه استقراضی تن نخواهند داد و تعمیر وزارتخانه‌ها هم بدون پول صورت صحیح نگیرد، و رهن گذاشتن جواهرات خزینه دولتی هم از برای این وجه جزیی که پیرزن‌های ایران از کلافه‌ریسی می‌توانند بدهند، از مقام غیرتمندی ایرانیان غیور دور است. پس، ای برادران ایرانی! و ای هموطنان محترم! همت کنید، غیرت قومیت و حس ملیت را به دادن وجوه اعانه بر ملل مراقبه خود آشکار کنید، اصلاحات فوری وطن شما محتاج است به پنج کرور. شما سی کرور نفوسید، اگر هر نفری دو قران از مخارج خود مجزا کنید، این وجه جمع می‌شود. هر حمال و فعله می‌تواند از محصول یک روزه چشم پوشیده و در جمع این وجه با برادران دیگر شرکت کند. قربان محبت‌های برادران بندرجز! ببینید چگونه همت کردند و به دادن بیست و شش هزار قران و خرده در محبت وطن امتحان دادند. فرضاً اگر تمام ایرانیان هم شرکت نتوانند بکنند بیست کرور ایرانی که می‌توانند، و اگر باز هم تنزل کنیم، آیا ده کرور در ایران نفوس پیدا نمی‌شود که بتوانند هر نفری پنج قران علی‌السویه در جمع این وجه اعانت کنند؟ البته بیش از اینها متمکن‌اند، پنج کرور که وجهی نیست. پس، باید که غیرت نمود و به یک عزم راسخ عمومی تأسی به برادران دیگر خود کرد، و هر کس به مقدار تمکن از جیب فتوت، مبلغی را در راه اصلاحات مهمه وطن بذل نماید. منافع و ثمرات عاجله این اصلاحات البته بر کسی که اندک بصیرتی داشته باشد و به نظر دقت در اوضاع حاضره مملکت نظر کند پوشیده نیست؛ زیرا که تشکیل وزارتخانه‌ها به ترتیب صحیح که قوای مادی و معنوی مملکت در سایه تنظیمات و تقسیمات صحیحه این ادارات، ترقیات محیرانه خواهد نمود؛ خصوصاً وزارت مالیه و وزارت حربیه که بدون تصحیح بودجه مالیات و تشکیل قشون نظامی در داخله و تمام سرحدات فواید مترقبه از مشروطت در انظار ملت صورت وجدان و حسیت کسب نتوان نمود و مالیات از تمام عشایر و ایلات بدون قوه نظام با تحریکات سریه همسایگان وصول نخواهد شد. امروزه به صورت قطعیه می‌توان گفت بهترین جهاد در راه تقویت اسلام و حفظ استقلال این مملکت اسلامی و دفع موجبات تزلزل در ارکان، اعانه نمودن مالی است به اولیای امور دولت ایران به صرف در اصلاحات مهمه حقیقیه مملکت، و اگر برادران ایرانی ما تأمل در عواقب امور نموده و اندکی موجبات نقصان تنظیمات ادارات دولتی را به طور غوررسی ملاحظه نمایند و ملتفت شوند که اگر تسامحی در اینگونه اصلاحات لازمه شود، رفته رفته در آتیه دچار مشکلات بزرگ خواهیم شد، که نتیجه آن ضعف و فتور در عالم اسلامی است، خواهند به طور اطمینان تصدیق نمود که از اعظم افراد جهاد به مال در راه خدا چنانچه خداوند می‌فرماید: اَلذینَ یُجاهِدُونَ فِی سَبیل الله بأموَالِهم وَ أنفُسِهم أعظمُ دَرَجَه، همانا اینگونه بذل مال است که نتیجه آن راجع به شوکت اسلام و اعلای کلمه اسلامیه و تخلیه این قطعه مملکت اسلامی است از قشون اجانب و قطع ماده تشبثات و بهانه‌جویی دولت همسایه به عدم استقرار امنیت در داخله؛ زیرا که سبب وحید در بقای عساکر خارجه در خاک وطن ما و بهانه‌جویی‌های اجحافانه در مسامحه در استخراج و جلب آنها، همان ضعف و فتوری است که در قوای دفاعیه مملکت مشاهده می‌شود. و اگر صد هزار عسکر نظامی تحت‌السلاح مهیا داشته باشیم، بالمجبوریه دولت همسایه قوه نظامی خود را خواهد جلب نمود، و اینگونه اجحافات علنی در مرئی و منظر اعضای عالم انسانیت و هواخواهان حقوق بشریت از پناه دادن عصات و متمردین و سلب‌کنندگان آسایش عمومی از ملت و مال آن ارتکاب نمی‌شود. پس، امروزه تکلیف برادران ایرانی ما در عالم وطن‌دوستی و ملت‌پرستی می‌دارد که چشم خود را مالیده و از خواب غفلت بیدار شده، دامن همت را بر کمر زده و آستین از ذراع فتوت و جوانمردی بالا زده و چشم به کلی از مال خارجه پوشیده و دست استقراض نزد دولتی که دست استقراضش پیش دول دیگر دراز است، دراز نکرده و استقلالا متصدی اصلاح خرابی‌های خانه خود شده و یکدیگر را به دادن وجه اعانه تحریض و ترغیب کنند. و هر یک از طبقات ملت بدون انتظار اقدامات دیگران، در انجام این مقصد کوشش نمایند و ذره‌ای در ادای وظیفه اسلامیت خود کوتاهی نورزند تا نتایج محموده آن را دریابند. **پاورقی‌ها:** [۱] بزرگواری، به نهایت رساندن کرم است. [۲] عهده‌دار [۳] سیاست [۴] زنده [۵] در اصل: دوطلبی [۶] نجات یافتن، آزاد شدن [۷] در اصل: حیوه [۸] کاهلی کردن [۹] در اصل: دوچار [۱۰] بی‌توجهی، خود را به غفلت زدن [۱۱] لحظه [۱۲] در اصل: خواطر [۱۳] فریادخواهانه [۱۴] منظور، کسی که چیزی را ادعا کند که در او نیست. امتحانات، رسوایش می‌کند. [۱۵] کم و اندک [۱۶] خریداری کردن [۱۷] کشتی‌ها، ناوگان [۱۸] زیورها [۱۹] جمع حلیه: زینت‌ها [۲۰] فوری‌التعمیر: آباد کردن سریع [۲۱] مساعدت [۲۲] مناظره کردن‌ها [۲۳] دوست [۲۴] نامبارک [۲۵] مهلک الساعه: در دم کشنده [۲۶] رده [۲۷] ساماندهی‌ها، نظم دادن‌ها [۲۸] در اصل: مجزی [۲۹] کارگر [۳۰] در اصل: خورده [۳۱] به طور مساوی، برابر [۳۲] اقتدا [۳۳] دارایی، توانگری [۳۴] وزارت حربیه: وزارت جنگ [۳۵] مخفی، پنهانی [۳۶] آرام شدن پس از تندی و سختی، سستی [۳۷] کسانی که در راه خدا با دارایی‌ها و جان‌هایشان جهاد می‌کنند، والاترین مرتبه برای آنهاست. (نزد خدا) با اقتباس از آیه ۲۰ سوره توبه. [۳۸] چنگ زدن‌ها، دستاویزسازی‌ها [۳۹] سبب وحید: تنها علت [۴۰] جمع عسکر: لشکریان، سپاهیان [۴۱] زورگویانه [۴۲] درخواست خروج [۴۳] جمع عاصی: سرکشان، گناهکاران [۴۴] بازو [۴۵] تشویق کردن [۴۶] [روزنامه] حبل‌المتین، س ۱۷، ش ۳۹، مورخ ۱۵ ربیع‌الثانی ۱۳۲۸ ق، ص ۱۱-۱۳.