از مسلمات عقلیه و بدیهیات اولیه است که شرف و علو مرتبه هر علمی بر حسب مقدار اهمیت و فضیلت آن، مقصدی است که در اقدام بر آن عمل، منظور نظر شده، و قدر و قیمت هر شغلی در بازار انتقاد و صرافی اعمال، تابع قیمت و ارزش آن، نتیجه‌ای است که مترتب بر آن شغل می‌شود. رشته مُؤدّا [۲] بر یک فرض عالی حبل‌الله و عروه‌الوثقی طریق منتهی بر یک غایت اهمّ صراط مستقیم نامیده؛ چنان که عکسش رشته ضلال و طریق بَوار [۳] خوانده می‌شود و هر شخص بصیر به اقتضاءِ عقل سلیم، در هر کاری اول به مصدر و نتیجه آن کار، نظر کرده و از روی همان، میزان متانت و رَزانت [۴] آن کار را معین نموده، و به هر درجه که اهمیتش مقتضی باشد، اقدام و اهتمام می‌نماید و هیچوقت عمر عزیز و وقت گرانبها را عن عمد در طلب مجهول و تحصیل غرض غیرمعلوم، صرف نمی‌نماید. و چه بسا می‌شود که یک عمل واحد به واسطه جهات مختلفه و مقاصد عدیده که در آن منظور می‌شود، محکوم احکام متضاده شده واز حیثیت مقدمیت به یک مقصد مضر، محکوم به قبح بوده؛ و از جهت دیگر که مقدمیت بر یک مقصد مقدس داشته باشد، محکوم به حُسن می‌شود، و به ملاحظه مراتب رجحان و لزوم ذی‌المقدمه، بر وجوب و اهمیت آن عمل افزوده شده و گاهی در اهمیت به مرتبه‌ای می‌رسد که مقدم بر مال و جان و عرض انسان می‌شود. و بر هر ذی‌حسی معلوم است که اغراضی که در تحصیل مشروطیت متصور بوده، در نهایتِ تعدد و اختلاف و مقاصدی که آن همه فِرَق متعدده عدالتخوهان را در راه اعاده و استحکام حریت بر آن همه اقدامات مجدانه و مجاهدات غیورانه وادار نموده، در کمال تفاوت و افتراق است. هر فرقه به یک خیالی در این راه قدم زده و هر طایفه به یک غرضی در این رشته سیر نمودند، در هر سری سودایی و در هر قلبی تمنایی بوده، هر کسی به داعی [۵] و وصل بر مقصود خود حرکت نموده و در راه درک مرام خود، مساعی بلیغه به کار می‌برد و بدیهی است که صحیح‌ترین مقاصد و مهمترین اغراضی که جالب انظار متمدنین با عقل و دیانت و نقطه توجه ترقی‌خواهان اسلام‌پرست بوده، آن یگانه مقصد مقدسی است که نوع مسلمانان به داعی تحصیل آن مقصد، اقدامات کامله نموده و از بذل مال و جان مضایقه ننمودند و آن عبارت از حفظ بیدق [۶] اسلام و تأیید حوزه اسلامیان و استقلال مملکت اسلامی است که از تطاول قوای استبدادیه، مُشرف به انقراض بوده و از تسامح سلاطین و رجال وطن‌فروش نزدیک به اضمحلال شده بود. چون در این جزءِ زمان، وصول بر این نتیجه مقدسه، بدون مشروطیت محال بوده و از دیار قدرت و شوکت اسلام و مسلمین و استخلاص از استیلای نفوذ جائرانه اعادی [۱] دین بدون نشر عدالت و قطع ایادی استبداد صورت امکان نداشت، از این جهت حضرات آیات‌الله حکم بر وجوب تحصیل مشروطیت داده و مخالفین را در حکم، مُحاد [۲] یا صاحب شریعت شمردند. و اما اغراض دیگری که در قلوب بعضی از طالبین مشروطیت مُخمّر [۳] است، قِسمی از آنها که صورت صحیح داشته و ظاهراً مخالفت با قواعد شرع ندارد، مثل ارزانی نان و گوشت وامثال ذلک، قابل ذکر نبوده و منفعت جزیی که در این غرض متصور است، مقابل صد یک این همه خسارت فوق‌العاده و تلفیات فوق‌الطاقه نمی‌تواند بشود. و اما قِسم دیگری که ابداً صورت صحیح نداشته و مطابق هیچ عقل و آیین نبوده، در انظار بعضی از فرنگی‌ها جلوه می‌نماید، و مقصودشان از مشروطیت نه تقویت اسلام و نه حفظ وطن و نه آبادی مملکت است و غرضی ندارند به جز حریت مطلقه و لاقیدی محض و اشاعه فحشا و منکرات و اجرای رسوم و آدابی که لوث مشروطیت و افتضاح عالم انسانیت است و ما ان شاء الله متدرجاً تفصیل اصحاب این اغراض فاسده و بطلان این مقاصد رذیله را بیان نموده و مضراتی که از این گونه اشخاص بر مشروطیت وارد آمده و باعث خرابی مُلک و ملت می‌شود شرح خواهیم نمود. و فعلا چیزی که به عرض عموم برادران ایمانی می‌رساند این که مفاسد اختلاف کلمه و معایب تشتت اغراض بر احدی مخفی نبوده و هرج و مرجی که از تبعیت هواجس نفسانیه [۴] ناشی گردیده و باعث زوال دولت و ملت می‌شود جای هیچ شک و شبهه نیست. هر کسی که غیرت وطنی داشته و طالب حیات ملت و بقای این آب و خاک است باید در مِثل امروزی که کوکب سعادت و اقبال در افق تاریک ایران طلوع کرده و تمام مقاصد ملت حاصل و زمان مهام امورات در دست ملت قرار گرفته، اغراض فاسده را کنار گذاشته، اختلاف کلمه را مبدل به اتحاد حقیقی نموده و در توحید مقصد که یگانه وسیله آبادی مملکت است کوشیده و در تقویت جامعه اسلامیه بذل کمال مجهود بنماید و تمام اساس تمدن را بر مبانی متقنه اسلامیه تأسیس نموده و نقشه امورات و دوائر مملکت را از روی قواعد محکمه دین حنیف اسلام بردارند. و الیوم فریضه ذمه ما مسلمانان این است که به اقتضاءِ التزام به توحید و دیانت به دین حنیف اسلام، حقیقت حریت و مساوات را به طوری که خداوند احدیت جل شأنه، در کلام مجید خود اعلام فرموده و به نص آیات صریحه انَّ أُکرَمَکُم عِندَ اللَّهِ اُتْقَاکُم [۵] و فَضَّلَ اللَّهُ المُجَاهِدِینَ عَلَی القَاعِدِینَ أُجرًا عَظِیمًا [۶] و هَل یستَوی الَذِینَ یَعلَمُونَ وَ الذِینَ لا یَعلَمُونَ [۷] سلب تمام شئونات و اعتبارت خارجیه فرموده و جهت امتیازی برای هیچ احدی قرار نداده مگر از حیثت علم و تقوی و مجاهدات و خدمت بر اسلام در میانه خودمان مجرا داشته و از روی دستور خدایی رفتار بنماییم و همان نحوی که مسلمین صدر اسلام اصول مساوات را مراعات می‌نمودند؛ به این معنی که وضیع و شریف، و غنی و فقیر در مقام احقاق حقوق مساوی بوده در هیچ حکمی از احکام قانون شرع مقدس، مابین خلیفه مسلمین و اَدنی [۱] رعیت اگرچه اهل‌ذمه هم باشد فرق و تفاوتی ملاحظه نمی‌شد. القَوی العَزیزُ عِندَهُم ضَعیفٌ ذَلیلٌّ حَتّی یُؤخَذُ مِنهُ الحَقَ وَ الضّعیفُ الذَّلیلُ عِندَهُم قَویّ عَزیزّ حَتّی یُؤْخَذُ لَهُ الحَقَ، القَریبُ وَ البَعیدُ فِی ذِلکَ سَواءٌ. ما هم همان اصول مساوات را به طور حقیقت و واقعیت معمولٌ‌به داشته، به قدر امکان از سنت سَنیّه نبویّه تخطی نکنیم. و چنان که در اوائل اسلام از روی مراعات همین اصول مقدسه، در اندک زمانی صیت قوت و شوکت اسلامیان، تمام شرق و غرب را احاطه نموده، در قلیل مدتی غالب معمورة ارض [۲] را تملک نموده، ما هم از برکت رعایت همان اصول شریفه، بر حفظ استقلال و عزت خودمان موفق شده، آب رفته را به جوی بیاوریم. الحاصل، ما امروز می‌توانیم [۳] مقصد مقدس خودمان را که عبارت از تقویت اسلام است گم نکرده و غرض اسلامی خودمان را از دست نداده، به اعلی درجه تمدن و ترقی برسیم، هر چیزی که با مطابقت شرع شریف دخیل در ازدیاد قوت و شوکت و ثروت اسلامیان، وسیله آبادی مملکت مسلمانان است به مقام اجرا گذاشته، و نشر علوم و تأسیس مکاتیب [۴] به طرز جدیدی با حفظ عقاید و آداب اسلامی نوباوگان خود بنماییم، امتعه داخلی را ترویج بدهیم و توسعه در تجارت مملکت داده، تشکیل شرکت‌های تجارتی بنماییم. احداث کارخانجات نموده، \[خط\] آهن بکشیم و ترتیب اردوهای نظامی نموده و تحصیل اسلحه و ادوات جنگ بکنیم. و مقصود این است که اگر کسی عقل سلیم داشته باشد می‌داند که آن اصول و قوانین تمدن و سیاست را که فرنگیان در اول زمان ترقیات خودشان از ما اخذ نموده و نصب‌العین و سرمشق خودشان قرار دادند و از برکت اجراء و اِعمال آنها رسیدند به آنجایی که رسیدند، ما اگر امروز همان اصول مقدسه و قوانین متقنه دین خودمان را جداً به مقام اجرا گذاشته و از کُنوز [۵] اسرار الهیه و ودائع نفیسه نبویه صلی الله علیه و آله و احکام مقدسه شرعیه مستفیض بشویم و به قدر ضرورت و احتیاج از علوم جدیده خارجه، آن مقداری که متعلق بر ترقیات مملکت است آورده در مملکت نشر بدهیم و اساس دین حنیف خودمان را حفظ نموده و مملکت خودمان را تعمیر [۶] نماییم، به اعلی درجه تمدن و اقصی [۷] مرتبه تدین رسیده، سعادت دنیا و آخرت را درک نموده و به عزت دارین نائل خواهیم شد. و اگر به خلاف آنچه ذکر شده راه اسلامیت و انسانیت را گم کرده، در طریق تحصیل تمدن از روی نقشه تدین حرکت ننماییم و اساس ترقیات خودمان را بر مبانی متقنه اسلامیه تأسیس نکرده، اصول و قوانین محکمه شرعیه را سرمشق خود قرار ندهیم، حریت را به مذاق بعضی از مردمان غیرصحیح به معنی آزادی از قیود شرعیه دانسته و تمدن را عبارت از عدم التزام به وظایف دینیه پنداریم و شیوه تقلید از اراجیف فرنگیان را پیش گرفته، عادات سَیئه [۱] و اخلاق رذیله آنها را کمال انسانیت فهمیده، از جاده مستقیمه شرع و دین بیرون برویم، بالقطع و الیقین از آنجا رانده و از اینجا مانده، از ذلت دنیوی خلاصی نیافته و بر نکبت اخروی گرفتار خواهیم شد. خسِرَ الدُّنْیا وَالآخِرَةَ ذَلِکَ هُوَ الخُسْرَانُ المُبین [۲]. پس غرض اصلی این است که طریق تمدنی که خدا و رسول و ائمه هدی (ع) به ما نشان داده و پیشینیان ما یک زمانی از آن راه رفته و به مقامات عالیه رسیده، دارای قدرت و شوکت و عزت فوق‌العاده گردیدند، باید ما هم امروز همان طریق را پیش گرفته و از راه خدا و رسول به سوی مقصد خودمان بشتابیم که بلکه عُشری از اعشار [۳] عزت و اقتدار فوت شده را درک نموده، زیر پای اجانب نمانیم و امیدوار از اداره مجله الغری [۴] چنانیم که در طی مجلات خود به یک مسلک مستقیم اسلامی بر عموم برادران دینی ثابت و مبرهن نماید که مذهب اسلام، عین تمدن، و تمدن عین اسلام، و ارتقاء به مدارج عالیه ترقی و تمدن به اِعمال اصول اسلام منوط و متوقف است، و قطع نظر از آیات صریحه، اخباری که از رسول خدا و ائمه هدی (ع) در خصوص ارائه طریق تحصیل عزت و تکمیل نواقص نوعیه مسلمانان صادر گشته، تدریجاً ذکر نموده و تشریح کنند و لزوم تمدن و ترقیات دنیویه را از فرمایشات لازم الاتباع آن پیشوایان، راه معاد و معاش اثبات بنماییم تا این که معنی و عَلَّمنا اللهُ مَعالِمَ دینِنا وَ اَصلَحَ ما کانَ فُسَدَ مِن دُنیانا [۵] واضح و ظاهر گشته و معلوم بشود که آنها اعلام زاهِره [۶] و شموس باهِره [۷] دنیا و آخرت و معلمین علوم معاش و معادند و طریق فوز و فلاح ما مسلمانان، منحصر بر رعایت و تبعیت احکام دین مبین است و مادامی که بر سفینه نجات شرع نبوی مستمسک نشده‌ایم از غرقاب فنا و هلاکت، به ساحل رستگاری نخواهیم رسید. **پاورقی‌ها:** [۱] در صدر مقاله نوشته شده: "لایحه یکی از فضلای عظام دامت برکاته" [۲] مفاد، مفهوم [۳] نیستی، نابودی [۴] استواری [۵] انگیزه [۶] پرچم [۱] جمع الجمع عدو: دشمنان [۲] معارض [۳] سرشته [۴] جمع هاجس: هوی‌ها [۵] حجرات، ۱۳: گرامی‌ترین شما نزد خدا، با تقواترین مردمند. [۶] نساء، ۹۵: خداوند، مجاهدان را بر فرو نشستگان (از جهاد) به پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است. [۷] زمر، ۹: آیا آنان که اهل علم و دانش‌اند با مردم نادان برابرند؟ [۱] کمترین، پایین‌ترین [۲] معموره ارض: سرزمین‌های آباد [۳] در اصل: نمی‌توانیم [۴] مدارس [۵] جمع کنز: گنجینه‌ها، سرمایه‌ها [۶] آبادان [۷] دورترین [۱] بد، زشت [۲] حج، ۱۱: در دنیا و آخرت زیانکار است و این (نفاق) زیانش بر همه کس آشکار است. [۳] عشری از اعشار: یک صدم [۴] نخستین مجله فارسی زبان حوزه علمیه نجف اشرف که فقط یک شماره از آن به سال ۱۳۲۸ ق انتشار یافت و سپس تعطیل شد. این نشریه، زیر نظر عالیه آخوند خراسانی قرار داشت و امتیازش به نام آقا محمد محلاتی صادر شد، و بزرگان علماء و فضلای شیعه عراق، از نویسندگان آن بودند. [۵] خداوند دستورات دینمان را به ما آموخت و از دنیامان آنچه که فاسد شده بود، اصلاح نمود. در اصل: علمنا الله تعالی بگم ... بخشی از زیارت جامعه کبیره. [۶] اعلام زاهره: نشانه‌های روشن [۷] شموس باهره: خورشیدهای تابان