به عرض عالی می‌رساند، پس از ادای تحیات زاکیات [۱] به آن اداره محترمه و تقدیم ادعیه خالصانه بر دوام و ازدیاد توفیقات آن منیه ملت، خاطر شریف را مستحضر می‌داریم: نکته‌ای که امروز جالب [۳] افکار سیاسیون دیانت پیشه است که ناعلاج باید به آن اداره اخطار شود، آن که تمام خودکشی و کشش و کوشش حضرات آیات‌الله دامت برکاتهم و جانفشانی مجاهدین و تحمل خسارات مالی عامه ایرانیان و هدر رفتن دماء [۴] بیچارگان و گرفتاری فوق‌العاده قاطبه شیعه در داخل و خارج ایران فقط برای آن نبود که کتاب زند و پازند احیا شود و یا لسان فارسی از عربی تمییز یابد، و یا آن که شرایع اسلامی از میان برود و زنادقه [۵] علی رؤس الاشهاد [۶] سُخریه و استهزا به تکالیف شرعیه کنند و مشروبات محرّمه در ملاء عام خرید و فروش شود و آلات لهو در سوق [۷] مسلمین به لاتار [۸] گذارده، اعلان در جراید گردد؛ بلکه چون دولت شیعه در شرف اضمحلال بود و مسلمان هواپرست در خواب و امناء دولت مشغول به مملکت فروشی و عامه مردم غافل... [۹] و اجانب اطراف را گرفته، کمندهای شیرافکن گسترده بودند ... و هیچ خیالی جز اجراء تثلیث [۱۰] و اذهاب [۱۱] توحید نداشتند و قریب به آن رسیده بود که مصداق سَیَعُودُ الاسلامُ غَریباً کَما بدأُ غَریباً [۱۲] آشکار گردد و مملکت ایران قرین اندلس شود و مانند هندوستان هر سی هزار نفر مُسلِم تحت عبودیت یک نفر جنوبی و شمالی درآید. لذا به مقتضای آنچه در پیشگاه عدل الله جلّ و علا بر ذِمه گرفته‌اند، حضرات آیات‌الله دامت برکاتهم دامن همت به کمر زده، ایستادند و گفتند و رساندند و مردم را آگاه از عواقب وخیمه کردند، عامه مسلمین هم به مقتضای دیانت خود اوامر آنها را وحی آسمانی شمرده، از بذل مال و جان مضایقه نکردند تا آن که از توجهات امام عصر عجلّ الله فرجه خار استبداد کنده شد و لجامی [۱] از قانون اساسی که عبارت از تحدید [۲] ظلم و تقلیل فساد و خودسری باشد بر دهن حکّام وولات [۳] زدند که ان شاء الله کم‌کم آب رفته به جوی آید و به همت عقلای مملکت و امنای ملت صنایع ترویج شود، تجارات رونقی پذیرد، علوم معادی و معاشی [۴] شایع گردد، اخلاق رذیله از میان برود، برادری و برابری که حقیقت اسلام است ظاهر شود، اسلامیان به حال اول بگردند. اول چیزی که به جهت اجراء مقاصد محتاج به آن بود، افتتاح ادارات جراید سیاسی بود که عامه مردم را عالِم به حقوق خود کند و خیانت خائنین را ظاهر سازد و زحمت و جانفشانی خدام ملت را به آحاد مردم بنمایاند و قاطبه خلق را به اخلاق حسنه دعوت و از رذایل تحذیر [۵] فرمایند. ولکن یاللعجب! که عاقبت آنچه مستبدین می‌گفتند، صدق شد و خواب شیطانی آنها راست آمد. جمعی خود را در حزب مجاهدین غیور داخل کردند و آنچه خواستند کردند و هر چه نباید گفت، گفتند... و ارباب جراید، سبک سابق خود را از دست نداده و از تکلیف خود تجاوز نمودند. گاهی لِسان [۶] طعن بر اشرف انبیاء و مسلمین دراز کنند که چرا نیاکان ما را کشتند و سلاطین ما را ذلیل و معابد ما را خراب و خزینه ما را تاراج و لسان ما را مشوب به الفاظ عربی و چنین و چنان کردند. گاهی مردم را به آیین نصارا که زن‌ها مکشفات الوجوه [۷] با مردان بگردند و مُسکِرات [۸] علناً بفروشند و ایستاده بول کنند و عوض غسل و وضو، صابون زنند و امثال این ناهنجارات، و نصف روزنامه را پر کنند از اعلانات مضره (چه کنند، اداره پول لازم دارد)، مثل این که پیانو در فلان محل می‌فروشند و شراب خوب در فلان نقطه موجود است و بازیگرخانه در فلان محل منعقد است و مقداری از جریده را به اشعار هجویه و مضامین لهویه که فایده‌ای جز تنفر ملت و تولید اشکالات صعب‌العلاج ندارد، بپردازند و قدری از جریده را به رمان های لغو بی‌فایده بلکه مضره سیاه کنند؛ مثل آن که شاه مخلوع چنین گفت و چنین کرد و با امیر بهادر فلان نحو سلوک و گفتگو نمودند. آخر ای دعات [۱۰] ملت! ای السنه [۱۱] مملکت! اگر جاهلید و طریقه جریده‌نگاری را نمی‌دانید، خوب است قدری از جراید خارجه تعلیم بگیرید که چگونه پلتیکات [۱۲] اعمال کنند، اخبار نافعه را اشاعه و اخبار مضره را کتمان و به امثال و حکایات رُمانی، مردم را عالِم به حقوق خویش نمایند و دعوت به اتحاد و اخلاق حسنه نمایند. شب و روز خودکشی به جهت ... [۱] ملت خود نمایند. اگر عالمید و عمداً سهو می‌کنید و غرض به باد دادن مملکت اسلام است، زهی شرافت و قومیت که این قدر در اضمحلال وطن خود جد و جهد نمایید و عداوت با آیین و کیش خود نمایید! امروزه به این امراض مزمنه مملکت و این جهل و غفلت اکثر ملت چقدر اسباب افتخار می‌شد اگر ارباب جراید اتفاق می‌کردند و یک پروگرام [۲] صحیحی به جهت وظایف جریده‌نگاری ترتیب می‌دادند که اندک زمانی عامه ملت از قرائت جراید احساس حقوق خود می‌کردند و ملتفت به قبایح اخلاقیه می‌شدند. با آن که حال مدتی است نشر جراید عدیده در ملت ایران شده، قریب به صد جریده طبع و نشر می‌شود، معذلک اکثر مردم معنی دولت مشروطه و فواید آن را نمی‌دانند و قُبح دولت استبدادی و مضار آن را درک نکرده‌اند. متمنی و ملتمس و مستدعی از آن اداره محترمه که امروزه رب‌النوع جراید ملت ایران است، چنانیم که معروضات را به دقت ملاحظه فرموده، و در هر نمره از جریده محترمه شرحی در این باب درج فرمایید و سایر جراید را به دقت ملاحظه فرموده هر عیبی در آن مشاهده نمایید، فوراً به صاحب جریده اطلاع دهید و مفاسد آن را ظاهر سازند تا آن که پیش از ترتیب فساد و قیل و قال، خودِ صاحب جریده علاج و عذرخواهی کند و دوباره این ملت فلکزده دچار وَرَطات [۳] سابقه نگردد و جهال ملت این مطلب را [۴] لوازم مشروطیت نپندارند. حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بس در بند آن مباش که نشنید یا شنید هیئت علمیه نجف اشرف **پاورقی‌ها:** [۱] پاکیزه، نیکو [۲] کذا فی‌الاصل [۳] جلب کننده [۴] جمع دّم: خون‌ها [۵] جمع زندیق: بی‌دین‌ها، کافران [۶] آشکارا، در حضور همگان [۷] بازار [۸] واژه فرانسوی بخت‌آزمایی، قرعه‌کشی [۹] سه نقطه همه جا در اصل. [۱۰] سه‌گانه باوری در مسیحیت: پدر، پسر، روح‌القدس [۱۱] از بین بردن، دور گردانیدن [۱۲] اسلام در آغاز غریب بود و باز همچنان که بود غریب خواهد شد. [۱] لگام، دهنه، افسار [۲] برای چیزی حد و مرز تعیین کردن، محدود کردن [۳] جمع والی: حاکمان، فرمانروایان [۴] علوم معادی و معاشی: دانش‌هایی برای زندگی دنیوی و اخروی. [۵] بر حذر ساختن، پرهیز دادن [۶] زبان [۷] روی باز [۸] مست کننده‌ها، نوشابه‌های الکلی [۹] در اصل: رومان [۱۰] جمع داعی: مبلغان، راهنمایان [۱۱] جمع لسان: زبان‌ها [۱۲] سیاست‌ها [۱] یک کلمه ناخوانا [۲] واژه انگلیسی برنامه [۳] جاهای خطرناک، محل‌های هلاک [۴] در اصل: و