به عرض عالی می‌رساند، پس از تقدیم ادعیه خالصه و تشکر از مساعی جمیله، به اقتضای تکلیف، تصدیع می‌نماید: نکته‌ای که امروز جالب افکار سیاسیون دیانت آیین است و باید اخطار شود، آن که تمام کوشش و بذل مجهود حضرات آیات الله دامت برکاتهم، و جانفشانی مجاهدین و تحمل خسارات مالی عموم ایرانیان و ریخته شدن خون بیچارگان و گرفتاری فوق الطاقه قاطبه شیعه در داخل و خارج فقط نه برای آن بود که کتاب زند و پازند[۲] احیا شود و یا لسان فارسی از عربی تمییز یابد و یا شرایع اسلام از میان برود و زَنادِقه علی رؤس الاشهاد[۴] سخریه و استهزاء به تکالیف شرعیه نمایند و مشروبات محرمه در ملأ، خرید و فروش شود و آلات لهو و لعب و اجناس را علناً به لاطار[۵] گذارده، اعلان در جراید گردد؛ بلکه چون دین و دولتِ شیعه در شُرُف اضمحلال، و سلطان هواپرست در خواب، و امناءِ خائن دولت مشغول فروش مملکت، و نوع مردم غافل و نفوس و اموال و اَعراض ملتیان در معرض تلف و هتک، و همسایگان جنوب و شمال با کمال قوه و قدرت در مقام اِذهاب[۶] مملکت و پایمال نمودن شریعت، و نزدیک شد که اساس شرع به کلی منهدم و آثار دین مبین و استقلال مملکت محو و مندرس گردد و خطه ایران، قرین[۷] اندلس و مانند هندوستان [شود]، هر سی هزار نفر مُسلِم تحت عبودیت یک نفر کافر درآید، لهذا حضرت مستطاب آیت‌الله خراسانی مد ظله العالی و دیگر آیات و حجج اسلام دامت برکاتهم به اقتضاءِ آنچه در پیشگاه عدل الهی جلت آلائه بر ذمه گرفته‌اند، دامن همت بر کمر زده، تکلیف عباد را معین و به توسط لوایح و احکام، اشاعه و ابلاغ نمودند. کافّه[۸] مسلمانان هم به اقتضای دیانت، اوامر صادره را به منزله وحی آسمانی دانسته، از بذل مال و جان مضایقه نکردند تا بحمد الله تعالی از توجهات کامله حضرت ولی عصر ارواحنا فداه، شجره ملعونه ظلم و استبداد قلع و قمع، و قانون اساسی طبع و نشر[گردید]. و امید که ان شاء الله تعالی آب رفته به جوی بازآید و به همت عقلاءِ مملکت و وکلاءِ ملت، صنایع ترویج و تجارت رونق گرفته، علوم و امور معاش و معاد منظم و مرتب، و اجراءِ احکام و قوانین شرع شود. و عمده چیزی که در پیشرفت این مقاصد اسلامی محل امیدواری بود، افتتاح ادارات جراید سیاسی است که عموم مردم را عالِم به حقوق خود نموده، خیانت خائنین را ظاهر و منافع و مضار را به بیانات وافیه ارائه نماید. لکن یا للعجب! که عاقبت آنچه مستبدین گفتند صدق شد و خواب شیطانی آنان راست آمده جمعی خود را در حزب مجاهدین داخل و آنچه خواستند کردند و آنچه نباید گفت گفتند، و ارباب جراید، مسلک سابق خود را از دست نداده، از تکلیف خود تجاوز نمودند. گاهی لسان طعن بر اشرف انبیا صلی الله علیه و آله و سلم و فریاد که "چرا نیاکان ما را کشتند و سلاطین ما را تاراج و لسان ما را مشوب به الفاظ عربی و چنین و چنان کردند؟"، گاهی مردم را به آیین نصاری دعوت و تحسین از بیرون آمدن زنان مکشفات الوجوه[۱] در کوچه و بازار و غیرذلک نمودند، و گاهی اعلان بیع خمر[۲] در فلان محل و بازیگرخانه[۳] درفلان موقع، و گاهی صفحات جراید را به هجویات و مضامین مضره با قوانین اسلامی پر کرده. آخر ای دُعات[۴] مملکت و ملت و السنه ناطقه![۵] قدری طریقه جریده‌نگاری را از خارجه تعلیم گیرید که چگونه اِعمال پولتیکات[۶] می‌نمایند و اخبار نافعه [را] نشر، و مضره را کتمان می‌کنند و دعوت به اتحاد و کسب اخلاق حسنه و همه را تنبیه[۷] غافل می‌نمایند. چقدر اسباب افتخار است اگر جریده نگاران محترم اسلام، اتفاق نموده پروگرام[۸] صحیحی مشتمل بر وظایف جریده‌نگاری ترتیب دهند که نافع به حال ملت و دولت و متضمن فوائد مشروطیت و قبح ظلم و استبداد و مضار آن باشد. متمنی از آن اداره محترم آن که معروضات را به دقت ملاحظه فرموده، در هر نمره از جریده محترمه، شرحی محتوی بر آنچه عرض شده است درج فرمایند و اگر عیبی منافی اعراض[۹] دولت و ملت در جریده ای ملحوظ افتد، فوراً به صاحب جریده اخطار شود که بعدها پیرامون آن نشود تا قبل از ترتّب فساد و قیل و قال، خود صاحب جریده علاج و عذرخواهی نماید. قِسمی نشود این ملت مظلوم دوباره دچار مخاطرات گردد و خللی در عقاید اهل اسلام پیدا [ شود]. زیاده ایام ملت خواهی مستدام باد. السلام علیکم. **پاورقی‌ها:** [۱] مکشفات الوجوه: صورت باز، بی‌حجاب [۲] زند و پازند: زند، مجموعه رسمی و مقبول تفسیر اوستا است. پازند، صورتی از این تفسیر است که ساده‌تر شده، یعنی لغات آرامی و هزوارش از آن بیرون آمده و به خط اوستایی نوشته شده است. [۳] بی‌دینان متظاهر به اسلام [۴] علی رؤس‌الاشهاد: آشکارا، در حضور همگان [۵] قرعه کشی، بخت آزمایی [۶] بردن [۷] شبیه [۸] عموم [۹] بیع خمر: فروش مشروب [۱۰] جمع داعی: مدعیان [۱۱] السنه ناطقه: سخنوران [۱۲] جمع پولتیک به معنی سیاست [۱۳] متوجه کردن [۱۴] واژه انگلیسی برنامه [۱۵] جمع عرض: آبروها