حضور اقدس شاهنشاهی اعلیحضرت همایون سلطان احمد شاه ادام‌الله تعالی ملکه و سلطانه و نصر جیشه و اعوانه. در این موقع که جناب مستطاب عمده‌العلما شریعتمدار ملاذالاسلام و المسلمین آقای آقا میرزا محسن دامت برکاته روانه بودند، ایشان برای عرض تبریک جلوس میمنت مأنوس که باید به توسط شخص محترم امینی از طرف روحانیین بشود، اختیار و با دعاهای خالصانه، اهداءِ حضور داشته، در ضمن این لایحه دولت‌خواهانه تقدیم می‌شود. بحمد الله تعالی و حسن تأییده، آن شاهنشاه جوانبخت در ابتداءِ سن و عنفوان شباب به نعمت و سعادت جهانبانی موفق، و زینت‌افزای اریکه سلطنت اسلامیه شده‌اند، و مراقبت و بذل[۱] جهد در معروضات ذیل. امیدواریم که بعون الله، سلطنت عادله آن ذات اقدس، موجب احیای ایران و تعالی سلطنت تاریخیه انوشیروان گردد. ان شاء الله تعالی. اول، مراقبت کامله در ترویج شریعت طاهره و تشیید مبانی مسلمانی و انتخاب معلم بادیانت و امانت که علوم شرعیه لازمه که مقام اعلای سلطنت اسلامیه را کما ینبغی تکمیل و در عملیات[۲]، کاملاً مواظبت داشته باشند و این رشته عبودیت و ادای فرایض الهیه عزّ اسمه را تهیه، موجب دوام سلطنت و مولویت مخلوق بدانند. ان شاء الله تعالی. دویم، از ندماءِ سوءِ معلمین فاسدالعقیده و مقربین دنیاپرست که قهراً انفاس آنها در مخالطت و مجاورت مؤثر، و مانند مغناطیس[۳]، جاذب ملکات سیئه و ذمایم اخلاق است، کمال تحذّر[۴] و اجتناب فرموده، ساحت مقدس سلطنت اسلامیه را از آلایش دروس[۵] بی‌مبالاتان و سهل‌انگاران اهل دین و مواعید آخرت، محروس و مصون بدارند. ان شاء الله تعالی. سیم، جد و جهد ملوکانه در وطن‌پروری و مملکت‌داری و تشویق رعیت در صنایع و در این باب و منسوجات وطنیه و تربیت ملت. و بدیهی است چنانچه آن ذات اقدس همایونی مَلبوسات[۶] سلطانی را از منسوجات وطنیه انتخاب فرمایند، قاطبه رجال دولت و ملت هم به پادشاه جوانبخت خود تأسی خواهند نمود، از ذُلّّ[۷] احتیاج به خارجه رها خواهند شد؛ همچنان که میکادو[۸] امپراطور ژاپون مفتاح ترقی دولت خود را در این رشته دانست و از این باب داخل و به مقصد خویش نایل گشت. اگر ذات اقدس شهریاری هم در این بدو سلطنت و عنفوان شباب، از این طریق در مقام ترقی دولت و رفع فقر و احتیاج ملت برآیند، عماًقریب اعلی درجه شوکت و استقلال سلطنت و آبادی ملک و رعیت را نایل خواهند بود. ان شاء الله تعالی. چهارم، بذل مساعی جمیله و صرف همت خسروانه در نشر علوم و صنایع متداوله که سایر ملل به وسایل آنها به این مدارج ترقی رسیده‌اند. بدیهی است که ایرانیان در لیاقت علوم و صنایع، اکمل امم[۹] و همیشه پیشقدم و مقدم بر تمام ملل عالم بوده‌اند و این تأخر حالی که مملکت و ملت را به این درجه از فقر و فلاکت رسانیده است، فقط از بی‌اعتنایی سلف به این امور و میل آنها به مصنوعات اجانب بود که قهراً به جمیع ملت سرایت نمود. فعلاً احیاء ایران منوط به این نقطه و توجهات مجدانه آن ذات اقدس شاهنشاهی است. ان شاء الله تعالی. پنجم، تحذر از مداخلات اجانب و قطع رشته جاذبیت آنها است که آنچه بر سر این مملکت آورده‌اند فقط از طریق جلب قلوب سلاطین، صدور سَلَف[۱۰] بود. تمام این مملکت فروشی‌ها و این قرض خطیر و سایر جهات فقر دولت و ملت و نفوذ اجانب از این، منشأ و حادث است. ان شاء الله تعالی. همیشه رجال ایران‌دوست وطن‌پرست را برای اداره خاصه سلطنتی اختیار و انتخاب خواهند فرمود و هواخواهان اجانب و اشخاصی را که با دشمنان دین و مملکت دوستی دارند به کلی از بساط سلطنت تبعید[۱۱] خواهند فرمود و به خود بار نخواهند داد. ان شاء الله تعالی. ششم، جهد قلبی در نشر عدالت و حقیقت این مطلب موقوف است که شخص مقام سلطنت ادام الله تعالی شوکتها، خود را با اَضعَف آحاد ملت مساوی در حقوق و احکام قانونیه مقرر فرمایند. بعد از این که مقام سلطنت به این وادی قدم نهاد و جداً در این مقام برآمد، البته تمام گردن‌کشان مملکت قهراً تمکین خواهند نمود و اساس عدالت از روی واقع و حقیقت به لفظ و صورت استوار خواهد بود. ان شاء الله تعالی. هفتم، بذل رأفت و محبت نسبت به عموم ملت که موجب جلب قلوب و رسوخ محبت پادشاه در قلوب ملت خواهد بود. ان شاء الله تعالی. هشتم، مراجعه به تواریخ سلاطین بزرگ عالم و دانستن این که به چه روش و رفتار و نشر معارف مذهبیه تمدنیه استقلال ملت خود را پایه‌دار و در صفحات تاریخ عالم نام خود را به یادگار گذارده‌اند و بر طبق همین سلوک و رفتار مراقبت فرمایند. ان شاء الله تعالی. نهم، این معنی از تاریخ ایران بر ذات اقدس مکشوف خواهد بود که هر یک از سلاطین سلف - چه سابق بر اسلام و چه بعد از آن - که در وادی خوشگذرانی بر آمده، عمر خود [را] به لهویات مصروف داشته‌اند، قاطبه رجال مملکت هم همین طریقه را سلوک نموده، نتیجه ضعف و مذلت بار آورده‌اند. و هر کدام که از این عیاشی‌ها و شهوات بهیمیه و سبعیه[۱۲] احتراز و همّ خود را به وظایف رعیت‌پروری و مملکت‌داری و نشر علمیات و عملیات و ترتیبات لشکری و کشوری و آبادی مملکت مصروف داشته، به اندک زمان مقدم بر سلاطین جهان شدند. امید که ان شاء الله تعالی آن ذات اقدس نیز از طریقه دنیّه[۱۳] اولی به کلی اعراض و احتراز، و مسلک ثانی را نصب‌العین خود خواهند فرمود و عماًقریب نتایج مأموله را حاصل خواهند فرمود. ان شاء الله تعالی. [استقلال مملکت، منوط به] ترویج علما و حفظ مقام ایشان است؛ چه، بالضرور اساس استقلال این دولت و ملت به رواج مذهب منوط و رواج مذهب به نفوذ کلمه و مطاعیت علماءِ عاملین متوقف است. اگر خدای نخواسته اندکی از این مطالب کاسته شود، حصن[۱۴] بزرگ مملکت و حافظ استقلال دولت و ملت از دست خواهد رفت. لهذا گذشته از وظیفه دینیه، حفظ قوت و شوکت دولت و استقلال مملکت و ملت به این مطالب متوقف و لازم است همیشه القائات دشمنان دوست‌نما و منحرفین از شریعت و علما را دشمنی به دین و دولت و ماحی[۱۵] استقلال سلطنت دانسته، کسانی را که اینگونه و ساوس[۱۶] القا می‌نمایند، دشمن وخائن سلطنت شمرده، اصلاً به خود راه ندهند. ان شاء الله تعالی. الداعی: محمدکاظم الخراسانی **پاورقی‌ها:** [۱] در اصل: به دل [۲] منظور، احکام شرعی است. [۳] در اصل: مقناطیس [۴] پرهیز کردن [۵] در اصل: دروث [۶] پوشاک [۷] خواری [۸] میکادو، عنوان باستانی امپراتوران ژاپن است و منظور نگارنده، موتسوهیستو (۱۸۶۸-۱۹۱۲)، پادشاه ژاپن و رهبر اصلاحات و پیشرفت ژاپن است. [۹] اکمل امم: کاملترین ملت‌ها [۱۰] صدور سلف: صدراعظم‌های پیشین [۱۱] دور کردن [۱۲] بهیمیه و سبعیه: حیوانی [۱۳] پست و حقیر [۱۴] دژ، پناهگاه [۱۵] نابود کننده [۱۶] در اصل: وسائس