به شرف عرض بندگان اقدس اعلیحضرت قدر قدرت، شاهنشاه جَمجاه اسلامیان پناه - آیّد اللهُ تعالی دولَتهُ - می‌رساند که دعاگو [۳] مأیوس از مراحم ملوکانه نشده و نیستم و چون دست خط مبارکِ سابقه، مُشْعِر [۴] بر بعضی بی‌حرمتی‌ها [بود] که کمال تَنافی [۵] با فرط دعاگویی و خلوص دعاگو داشت، داعی [۶]، به طمع ازدیاد مرحمت و اشتِداد [۷] مودّت و مَکرمَت [۸]، به عریضة سابقه جسارت ورزیدم. و اما درخصوص امر به تشکر عموم علما و رعایا از مراحم ملوکانه و مذاکره دعاگو در مجلس درس و غیره که دستخط مبارک شرف صدور یافته، گذشته از آن‌که در مجلس احضار، بلیّه مرفوع و مّفسده ممنوعه [۹] را اول المتشکرین بودم، در امتثال امر، حاضر و تشکر مراحم ملوکانه را در مجلس درس و غیره نموده، [و] کثرت مرحمت و شدت زحمت و مشقت بندگان اعلیحضرت همایونی درخصوص اصلاح فی‌الجملة [عمل] دخانیات [۱۰] و تَقاعُد [۱۱] کمپانی و امتثال امر همایونی، نصب العین [خاص و] عام خواهد شد که ان‌شاءالله تعالی کما فی السابق بلکه بیشتر از پیشتر، رجاء به مراحم ملوکانه حاصل شده به احسن الوجوه، عموم رعیت اشتغال به دعاگویی و مسألت [۱۲] [به] دوام دولت داشته باشند؛ لکن مسأله قلیان را همان طوری که اعلیحضرت قدر قدرت همایونی دستخط فرمودند، نباید معترض شد که بر امر به شُرب و استعمالش جز تَرتَّب [۱۳] مفسده، ثمره‌ای مُترتِّب نخواهد شد و تا مشاهده حکم تجویز و تحلیل [۱۴] از آقای حجةالاسلام میرزا [۱۵] - سَلَّمَهُ اللهُ تعالی - ننمایند، مُرتَدِع [۱۶] نخواهد گردید. [و] دعاگو هم محضِ امتثال امر قدر قدرت [۱۷]، اگر رأی مبارک تعلق گیرد، رُقعه‌ای [۱۸] به جناب آقای مُعظَّم عرض می‌نماید که مشتمل بر تشکر از مراحم ملوکانه باشد و محتوی بر عدم امکان اصلاح بالکلیه [۱]. لکن محرمانه به شرف عرض می‌رساند که انزجار و وحشت قلوب رعیّت از این مسأله و تصرف خارجه در داخل به مرتبه‌ای است که گمان ندارم به غیر عدم تصرف کلی و رفع اصلی [۲] و عود [۳] به صورت اولی، آسوده‌خاطر و امیدوار شوند؛ بلکه شاید تکذیب دعاگو را نمایند؛ خاصّه با وضع حالیه کمپانی و اشتغال تامّ به لوازم امتیاز به نحو سخت‌گیری در امر توتون و تنباکو که سابقاً می‌نمودند و به جبر و عُنف [۴] از تجار مأخوذ می‌داشتند [۵] از قبیل صنعت و اعمال گروانکه [۶] و غیره، از لوازم تصرف در داخله است و عدم علم به استرداد و ملاحظه قرارنامه نسبت به عامه رعیت و اختصاصش به بعضی اولیای دولت، شایسته این است که به ملاحظه جذب قلوب رعیت و امیدواری به مراحم ملوکانه، مقرر فرمایند که عجالتاً کمپانی از تصرفات متعلقه به داخله که سبب استیحاش [۷] رعیّت و اهل ملت است، ممنوع و قرارنامه که استرداد شده مشهود نظر عام و خاص گردد [۸]. إلامر الاقدس الاعلی مطاع. **پاورقی‌ها:** [۱] عدم امکان اصلاح بالکلیه: منظور اینست که اصلاح کامل یا لغو کامل قرارداد در داخل و خارج ممکن نیست. [۲] به غیر عدم تصرف کلی و رفع اصلی: منظور لغو کامل قرارداد است. [۳] بازگشت [۴] جبر و عنف: زور و شدت [۵] مأخوذ داشتن: گرفتن [۶] گروانکه یا گیروانکه، واژه‌ای روسی به معنی وزن معادل ۴۱۰/۰ کیلوگرم است و منظور از اعمال گروانکه شاید به معنی وزن‌کشی اجناس صادراتی و وارداتی و گرفتن مالیات از آنها باشد. [۷] خوف و ترس [۸] قرارنامه ...گردد: لغو قرارداد توتون و تنباکو در داخل کشور به اطلاع مردم برسد. [۹] منظور از بلیه مرفوع و مفسده ممنوعه، لغو قرارداد توتون و تنباکو است. [۱۰] منظور قرارداد توتون و تنباکو است. [۱۱] کناره‌گرفتن [۱۲] دعاگویی [۱۳] پیامد [۱۴] حکم تجویز و تحلیل: دستور مجاز و حلال بودن [۱۵] منظور میرزای شیرازی است. [۱۶] متوقف [۱۷] منظور ناصرالدین شاه قاجار است. [۱۸] نامه‌ای [۳] منظور میرزا حسن آشتیانی است. [۴] خبر دهنده [۵] ناسازگاری [۶] دعاگو [۷] استواری [۸] جوانمردی، بزرگی